Auðlindir á tombólu
Næsti kafli hrunsins
Eftir Björgu Evu Erlendssdóttur
beva@smugan.isFyrsta orkufyrirtækið á Íslandi sem verður einkavætt að fullu, verður að stórum hluta til í erlendri eigu. Magma Energy heitir kanadíska fyrirtækið sem vill eignast 32 prósenta hlut í Hitaveitu Suðurnesja á móti Geysi Green Energy.
Tilboð Magma Energy rennur út á morgun, en í því er gert ráð fyrir að Orkuveitan kaupi hlut Hafnarfjarðar sem Orkuveitan má ekki eiga samkvæmt úrskurði Samkeppniseftirlitsins. Orkuveitan tapar 1,3 milljörðum króna á viðskiptunum, en HS orka sem verður þá að nærri hálfu í eigu erlendra aðila leigir nýtingarrétt orkunnar til allt að 130 ára. Auðlindin verður að öllu leyti úr höndum almennings í talsvert á aðra öld og HS orka greiðir 30 milljónir á ári í leigu fyrir auðlindina. Það svarar húsaleigu fyrir sæmilegt skrifstofuhúsnæði á þokkalegri hæð í miðbænum. Það er tíu sinnum lægri upphæð en réttlætanlegt þótti að greiða einum útrásarvíkingi fyrir að fallast á að taka að sér stjórnunarstarf í banka.
Undanfarna mánuði hafa Sjálfstæðis- og Framsóknarmenn skýrt mikla andstöðu sína við Icesavesamningana að hluta með því að samningarnir gætu leitt til afsals Íslendinga á auðlindum þjóðarinnar. Samhliða þessum málflutningi hafa bæjarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórn Reykjanesbæjar og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknar í borgarstjórn Reykjavíkur unnið markvisst að gerð samninga sem afsala almenningi yfirráðum yfir orkuauðlindum á Reykjanesi fyrir gjafverð.
Reykjanesbær framselur nýtingarréttinn
Í júlí seldi Reykjanesbær 34,7% hlut sinn í HS orku til fyrirtækisins Geysir Green Energy, sem þekkt varð í átökunum um Reykjavík Energy Invest, REI málinu, á genginu 6,3. Geysir Green seldi í kjölfarið 10% hlut til kanadíska fyrirtækisins Magma Energy á sama gengi og varð Magma Energy þar með fyrsti erlendi eigandinn í íslensku orkufyrirtæki.
Í viðskiptunum fólst einnig sala á auðlindum HS orku til Reykjanesbæjar til þess að tryggja að auðlindirnar yrðu í opinberri eigu. Sömuleiðis varð gerður samningur um framsal Reykjanesbæjar á nýtingaréttinum á auðlindinni til HS orku. Samningurinn er 65 ára með möguleika á framlengingu um 65 ár til viðbótar – í raun samningur til 130 ára. Nýtingarréttinn leigir HS orka af Reykjanesbæ fyrir 30 milljónir króna á ári. Með einkavæðingu HS orku verða 30 milljónirnar einu tekjur almennings af auðlindinni sem fyrirtækið virkjar til orkusölu. Tekjur HS orku, sem eru að mestu tilkomnar vegna orkusölu, voru rúmir 5,4 milljarðar króna í fyrra.
Eftir viðskiptin var HS orka komin í meirihlutaeigu einkaaðila, fyrst íslenskra orkufyritækja. Geysir Green átti tæp 56,7% og Magna Energy 10,7%. Orkuveita Reykjavíkur átti 16,6%, Hafnarfjörður 15,4 og Grindavíkurbær, Sandgerðisbær, Garður og Vogar samanlagt um 1,3%.
Einakvæðing án umræðu
Í byrjun mars 2007 auglýsti fjármálaráðuneytið 15,2% hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja til sölu. Í auglýsingunni var það tekið sérstaklega fram að vegna samkeppnissjónarmiða mættu Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur ekki ekki bjóða hlutinn. Hæsta tilboðið kom frá nýstofnuðu fyrirtæki, Geysir Green Energy, sem lýsti sig tilbúið til að kaupa hlutinn á genginu 7,1. Tilboðinu var tekið og þann 3. maí undirritaði þáverandi fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, samning um söluna. Þar með stefni í að Geysir Green yrði fyrsti einkaaðilinn til þess að eiga í íslensku orkufyrirtæki.
Mikil umræða skapaðist um kaup Geysis Green á hlutnum vegna þess að þar var orkufyrirtæki að færast í hendur einkaaðila. Í byrjun júlí ákváðu Grindavíkurbær og Hafnarfjarðarbær að nýta sér forkaupsrétt sinn í hlut ríkissins og selja hann til Orkuveitunnar. Jafnframt ákvað Grindavík að selja 8,51% hlut sinn til Orkuveitunnar. Auk þess gerði Orkuveitan bindandi kauptilboð í 14,7% hlut Hafnarfjarðarbæjar og fékk bærinn frest til áramóta til að ákveða hvort hann tæki tilboðinu. Þessi viðskipti fóru fram á genginu 7. Tilgangur kaupa Orkuveitunnar var að gæta hagsmuna almennings með því að halda Hitaveitunni í almenningseigu.
Hafnarfjörður tók tilboði Orkuveitunnar fyrir lok árs, en í millitíðinni hafði Samkeppniseftirlitið lýst því yfir að kaup Orkuveitunnar í Hitaveitunni yrðu skoðuð með tilliti til samkeppnislaga. Úrskurður Samkeppniseftirlitsins féll svo í mars 2008 og varð niðurstaðan sú að Orkuveitan mætti aðeins eiga 3% í Hitaveitunni. Orkuveitan kærði úrskurðinn áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem úrskurðaði að Orkuveitan gæti átt 10%.
Orkuveitan taldi sér því meinað að kaupa hlutinn af Hafnarfjarðarbæ. Því vildi bærinn ekki hlíta og stefndi Orkuveitunni vegna málsins eftir árangurslausar samningaviðræður. Í mars síðastliðnum dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur Orkuveituna til að kaupa hlutinn. Þeim dómi hefur Orkuveitan áfrýjað til Hæstaréttar.
Magma býður í hlutinn
Síðastliðinn föstudag bárust fréttir af því að kanadíska orkufyrirtækið Magma Energy hefði gert Orkuveitu Reykjavíkur tilboð í hlut fyrirtækisins í HS orku auk hlutar Hafnarfjarðarbæjar, samtals 31,3%, í fyrirtækinu á genginu 6,3. Það fól í sér að Orkuveitan skyldi kaupa hlut Hafnarfjarðar á genginu 7 og áframselja hann svo á genginu 6,3. Mismunurinn á þessum viðskipum yrði 1,3 milljarður sem Orkuveita Reykjavíkur þyrfti að taka á sig. Magma Energy gaf stjórn Orkuveitunnar frest fram á fimmtudag – á morgun – til að svara tilboðinu. Stjórn Orkuveitunnar hefur boðað fund um málið eftir hádegi á morgun. Magma Energy hefur einnig boðið í hluti Sandgerðis, Voga og Garðs auk þeirra 0,7% sem Hafnarfjörður hélt utan við kaupsamninginn við Orkuveituna.
Engar tekjur en áfram ábyrgð
Ef svo fer sem horfir verður HS orka komin að fullu í eigu einkaaðila á næstu dögum. Þar með er nýtingarréttur á íslenskri náttúruauðlind horfinn úr höndum almennings á Íslandi til 130 ára og kominn til einkaaðila. Sala bankanna á sínum tíma virðist ekki duga til að kvikni á viðvörunarljósum vegna þessa. Þar var þjóðarhagur ekki að leiðarljósi. Er ástæða til að ætla að svo sé nú?
Þrátt fyrir einkavæðingu orkufyrirtækisins er bent á að auðlindin sé áfram í opinberri eigu. Það varðar almenning þó engu ef nýtingarétturinn hefur verið framseldur rétt eins og gert var með fiskinn í sjónum. Gjaldið fyrir nýtingarréttinn er ennfremur það lágt að tekjur af auðlindinni skipta almenning ekki nokkru máli. Auðlindarentan mun renna til eigenda HS orku en ekki almennings. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað hverju það breytir að auðlindin sé áfram eign hins opinbera. Skyldi íslenska þjóðin þá bera ábyrgð á auðlindinni, rétt eins og hún bar ábyrgð á einkavæddu bönkunum? Ef auðlindin verður ofnýtt eða eyðilögð á hvers ábyrgð verður það? Augljóslega má orkufyrirtæki í almannaþágu ekki fara á hausinn. Það kemur því í hlut íslenska ríkisins að taka á sig skellinn ef illa fer.
Skólabókardæmi um afsal þjóðareigna
Í bókinni The Shock Doctrine setur höfundurinn, Naomi Klein, fram kenningu um að þegar samfélög verða fyrir stóráföllum nýti risafyrirtæki og aðrar valdablokkir tækifærið til að hrinda í framkvæmd markvissri stefnu þar sem eigur almennings eru færðar einkaaðilum á silfurfati fyrir smánarverð. Margt bendir til þess að einmitt núna sé verið að nýta erfiða stöðu orkufyrirtækjanna í kjölfar hrunsins og skáka í skjóli athygli sem beinst hefur að Icesave-málinu einu til að ljúka með hraði einkavæðingarferli Hitaveitu Suðurnesja. Ferlinu sem Árni Mathiesen, fjármálaráðherra og Árni Sigfússon, bæjarstjóri í Reykjanesbæ og embættismenn þeirra, hófu fyrir rúmum tveimur árum. Vandséð er að hér sé verið að gera neitt annað en að afsala dýrustu framtíðarverðmætum íslensks almennings til einkaaðila á tombóluprís.
Athugasemdir (15)
-
Guðmundur Böðvarsson skrifar:
Heitt vatn án Hirðirs.
-
Birgir Örn skrifar:
Ætti að vera auðvelt fyrir ríkið að leysa þennan hlut til sín ef einhver alvara fylgir máli VG.
-
bitvargur skrifar:
Og það dásamlega við þetta allt saman er að helstu ráðgjafar Magma eru fyrrum kúlulánaþegar Íslensku bankanna, http://www.capacent.is/pages/1869
Þar um borð er meðal annars Kristján Arason eiginmaður varaformanns Sjálfstæðisflokksins.
Nú á að græða á að selja útlendingum orkuveitur.
Næst verður boðið í einstaka virkjanir Landsvirkjunar, keypt leyfið af Orkuveitu Reykjavíkur til að byggja Bitruvirkjun og svo framvegis.
Sannarlega rétt Guðmundur Böðvarsson, kenningin um fé án hirðis gengur ljóslifandi. -
Guðrún skrifar:
Þeir eru enn að flýta sér sem mest þeir mega að einkavæða auðlindir íslands.
Kunna ekki að skammast sín. Setja þarf lög á þetta sem allra fyrst og það verður ríkisstjórnin að gera sem allra fyrst. -
ggauti skrifar:
Þetta er svo magnað að maður verður orðlaus. Greddugæjarnir sem settu landið á hausinn halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Kjartan Gunnars virðist telja að Icesave sé misskilningur, stjórnendur Straums hafa bara ahyggjur af bónusunum sínum og enn aðrir telja sjálfsagt að þeir fái niðurfelldar skuldir vegna þyrlu- og þotukaupa sinna.
Og þetta er allt gert með vitund og vilja xD. Eða hefur einhver heyrt andmælum hreyft úr þeyrri átt? Mér hefur alltaf fundist að fátt væri verra en að kalla menn landráðamenn. En hvað á að kalla þessa gjörninga ef ekki landráð? -
TH skrifar:
Það er grátleg skammsýni þessar manna sem ætla slátra mjólkurkúnni þegar harðnar á dalnum! Er ekki hægt að setja þessa Sigfússyni í einhver önnur störf?
Hér er verið að skapa íslensku útgáfuna af Enron! -
Þórhallur B. Ólafsson skrifar:
Góð grein hjá Björgu Evu en dapurleg. Ætla ráðherrar VG í ríkisstjórn, Steingrímur, Ögmundur, Svandís, Katrín og Jón, að horfa á þetta gerast án þess að hafast að ?
-
Gunnar Jóhannsson skrifar:
Sjálfstæðismenn eru svo blindir í einkavæðingarbrjálæði sínu. Það er alltaf einkavæðing einkavæðingarinnar vegna. Skiptir engu um reynslu allra þjóða af einkavæddri raforkusölu.
Ef ríkið/sveitafélög ætlar að einkavæða stakan hlut í framtíðinni verða þau að stýra ferlinu. Ákveða hvað séu þarfir sveitafélagsins og setja það í útboð. Ekki alltaf þetta helvítis baktjaldamakk þar sem að einn kaupandi klæðskerasníður kaupin að sjálfum sér. Það virðist alltaf sem að kaupandinn ráði ferðinni og eina samningsmarkmiðið sé að salan sé innan ramma laganna en ekki að hún sé hagstæðasti valkostur þjóðarinnar.
Mitt mat áþví sem getur gerst við þessa sölu er
A) fyrirtækið hagræðir í rekstri (rekur fólk og minnkar þjónustu) en heldur sama verði og ríkið svo að fólk skipti ekki um raforkusala = enginn gróði fyrir neytendur né sveitafélagið.
B) fyrirtækið tekur áhættur og sækir á erlenda markaði, gæti farið á hausinn og skilið eftir skuldsettar rústir.
C) fyrirtækið gæti ákveðið að þjónusta bara bestu viðskiptavinina (álver) til að hámarka hagnað en skilur viðskipti við almenning eftir handa ríkinu. = ríkið tapar -
Tryggvi skrifar:
Sigfússynir, kúlufólk, Villi Egils og aðrir hrunadansarar eiga auðvitað ekki að koma nálægt endurreisn landsins. Þetta fólk á ekki að fara í önnur störf. Best er að það geri ekki neitt, það vinnur þá ekki stórfellt tjón á meðan. Sigfússyni, Vilhjálm Egils og alla þeirra líka verður að setja af, því annars halda þeir áfram á sömu braut. Ráð þessa fólks steyptu landinu og það er hægt að sökkva miklu dýpra. Að gefa frá sér auðlindirnar er dæmi um slíkt. Fjölmiðlar ættu að kynna sér þetta Magma Energy. Er víst að það sé eitthvert snilldarfyrirtæki? Er líklegt að staða þess og ferill verði metinn áður en gráðugir vitleysingar á Íslandi slá til og selja til að fá nokkrar krónur í kassann. Pissa í skóinn eins og venjulega.
-
TH skrifar:
Ásetningurinn skelfilegur, kaupverðið fáránlegt vegna gengishrunsins, leigan absúrd og greiðsluskilmálar frá 2007!
Fingraför gömlu bankaræningjanna og einkavinavæðingarinnar sjást langar leiðir. -
TH skrifar:
Kauptilboð með lagaklækjum:
http://www.visir.is/article/20090819/FRETTIR01/255343719
Brot á lögum um takmarkanir á fjárfestingum erlendra aðila vegna gjaldeyrishafta. -
Guðrún Hlín skrifar:
Verum minnug hvernig fór fyrir húsnæði grunnskólana sem er nú í eigu ÞÝSKRA Banka eftir að það þótti sjálfsagt að selja einkafélagi sem veðsetti svo sínar eigur erlendis.Hvað skyldi vera leigan sem Þjóðin þarf að borga í gjaldeyrir fyrir grunnskólana og allar hinar eigninar sem fóru sömu leið???????Verjum eignir okkar fyrir svona ÞJÓÐNÝÐSLU.
-
Jakob Þór Haraldsson skrifar:
Þegar Ránfuglinn og Samspillingin í fyrrum ríkisstjórn opnuðu fyrir þetta orku dæmi og neyddu í gegn svona sölu dæmi, þá vissu þeir alveg hvað þeir voru að gera. Svo er ennþá til fólk sem er að kjósa þessa flokka. Flokka sem því miður "ítrekað sýna í verki" að þeir hugsa svo sannarlega ekki um þjóðarhag! Það er þó nokkuð síðan maður fékk "ælu af vinnubrögðum þessara óþokka" þarna niðri á alþingi. Sorglegt hversu "spilta og vitlausa þingmenn við eigum" og nú erum við að uppskera eins og þeir sá. Mjög góður pistil hjá þér eins og ávalt.
kv. Heilbrigð skynsemi (fun.blog.is) -
Erlingur Loftsson skrifar:
Þetta eru sannarlega orð í tíma töluð.
Er ekki vert að rifja upp orð sem gamall og gegn austfjarðarþingmaður sagði er hann var spurður hvaða eiginleikum góður þingmaður þyrfti að vera búinn.
Svarið var á þá leið að hann þyrfti að vera það vel gefinn að hann léti ekki sérfræðingana rugla sig í ríminu er taka þyrfti erfiðar ákvarðanir.
Er ekki gott fyrir þá sem veljast til trúnaðarstarfa að hafa þetta í huga ,af og til.
E.L. -
Bergljót Þorsteinsdóttir skrifar:
Bíddu!!!!!
Hver í veröldinni á Geysi Green Energy, ég bara spyr, hef ekki heyrt hósta né stunu um það?????
Skrifa athugasemd