Þeir voru spurðir álits um stjórnarskrána
Hver bað álrisana að mæla?
Björg Eva Erlendsdóttir
beva@smugan.is
Fimmtíu og ein beiðni um umsögn var send út frá nefndasviði Alþingis vegna stjórnarskrárfrumvarpsins, sem mikið hefur verið rætt á Alþingi. Öll starfandi álfyrirtæki á Íslandi voru spurð álits en engin mannréttindasamtök.
Alcoa á Íslandi, Alcan á Íslandi og Alcoa Fjarðarál fengu öll beiðni um umsögn vegna stjórnarskrárfrumvarpins. Norðurál brást við og lýsir því í umsögn að mikilvægt sé að kveða skýrt á um í stjórnskipunarlögum að á engan hátt sé raskað eignarréttindum einstaklinga og lögaðila. Þá þurfi ákvæði stjórnarskrár að vera skýr hvað takmörkun á notkun auðlinda varðar.
Álfyrirtæki vill tryggja hagsmuni þeirra sem nýta orkuna
Norðurál vill að atvinnu- og eignaréttindi þeirra sem nýta orkuna verði tryggð .og er það inntakið í umsögn þessa einkafyrirtækis, sem er meðal fárra einkafyrirtækja sem fá að gefa umsögn.
Lára Hanna Einarsdóttir, skrifar um þetta á vefsíðu sína, eftir ábendingu Hönnu St. Þorleifsdóttur, sem spyr hvað kemur erlendum álrisum stjórnarskrá Íslendinga við? Stöð tvö spurðist fyrir um þetta í gær, án þess að komast að því hverju þetta sætti, en Valgerður Sverrisdóttir, formaður stjórnarskrárnefndar er farin af Alþingi.
Eftir því sem Smugan kemst næst þótti nefndinni eðlilegt að álfyrirtækin væru spurð, enda er það viðurkennt að allir geti sent Alþingi álit á hverju sem er. Þá býr nefndasvið Alþingis yfir listum um umsagnaraðila í ólíkum málum, þannig að helstu hagsmunasamtök og forkólfar atvinnulífs fá gjarnan umsagnarbeiðnir um lagafrumvarp.
51 fékk umsagnarbeiðni, um tuttugu gáfu umsögn
Samkvæmt yfirliti frá nefndasviði Alþingis var send út 51 beiðni um umsagnir vegna stjórnarskrárinnar, en ekki svöruðu nærri allir. Norðurál var eina álfyrirtækið sem gaf umsögn um stjórnarskrárfrumvarpið, en alls bárust sérstakri stjórnlaganefnd um 20 umsagnir eða bréf frá umsagnaraðilum, en einnig nokkur álit einstaklinga og annarra samtaka en þeirra sem beðin voru um álit.
Enda er það viðurkennt og sjálfsagt mál að hver sem er getur sent Alþingi álit á hvaða lagafrumvarpi sem er og ber þá þingnefndum að fara yfir slík erindi. Engu að síður hlýtur það að vera á einhvern hátt lýstandi fyrir viðhorf þingnefnda til samfélagsins hvernig staðið er að valinu við beiðnir um umsagnir við lagafrumvörp.
Biskupinn en ekki mannréttindasamtök
Orkufyrirtæki, opinberar stofnanir, Háskólar, og samtök atvinnulífsins eru áberandi á listanum yfir þá sem beðnir voru um að gefa umsögn um frumvarpið. Landssambönd ýmis og Samband íslenskra sveitarfélaga, Biskup Íslands og fleiri grónar stofnanir.
Minna fer fyrir grasrótarhreyfingum, mannréttindasamtökum og talsmönnum þeirra sem staðið hafa í baráttu fyrir lýðræðisumbótum og mannréttindum þeirra sem eru þolendur vegna stærstu átakamála þjóðarinnar, átakanna um vernd og nýtingu auðlinda Íslendinga.
Þeir sem ekki fengu beiðni um umsögn
Engin mannréttindasamtök voru beðin um álit, engir fulltrúar trúfélaga annarra en þjóðkirkjunnar, nýbúar voru ekki spurðir, ekki ferðafélög eða útivistarsamtök og engin svæðisbundin náttúruverndarsamtök. Listi umsagnaraðila virðist við vera mjög stofnanlegur og ekki í anda þess að verið sé að fara í stjórnarskrárbreytingar að kröfu almennings og búsáhaldabyltingar á Austurvell. Þannig var tildæmis Viðskiptaráð var beðið um umsögn en ekki Öryrkjabandalagið. Og samtímis því að vera stofnanalegur virðist vera litið svo á að nauðsynlegt sé að spyrja talsmenn einkarekinna stórfyrirtækja á alþjóðlegum markaði.
Afhverju var umsagnarbeiðni ekki send til Jafnréttisstofu eða Listaháskólans. Hvers vegna rektorar Háskóla og forstöðumenn lagadeilda, en ekki nemendafélög? Þingmenn leggja áherslu á rétt allra til að senda inn umsagnir. En engu að síður hefur forgangsröðun beiðna um umsagnir vakið athygli fleira fólks en Láru Hönnu Einarsdóttur og lesenda heimasíðu hennar.
Ferill stjórnarskrármálsins er skrautlegur
Ferill stjórnarskrármálsins hefur reyndar vakið athygli í heild sinni. Þannig vakti það þjóðarathygli að þegar skipuð var sérstök stjórnarskrárnefnd voru átta af níu nefndarmönnum sem flokkarnir tilnefndu karlar og langflestir lögfræðingar. Sjálfstæðisflokkurinn gekk vasklegast fram í þessu og skipaði fjóra karlmenn, þar af þrjá lögfræðinga og fyrrverandi forseta Alþingis, sem er byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari. Þá vakti einnig athygli þegar Valgerður Sverrisdóttir, formaður nefndarinnar og eina konan sem tilnefnd var í hana í upphafi fór í páskafrí til útlanda og lauk þar þingferli sínum áður en málið var til lykta leitt.
Efast um sameiginlegan vilja til að auðlindir séu í þjóðareigu
Umræður um stjórnarskrána á Alþingi hafa líka vakið almenna furðu í þjóðfélaginu. Málamiðlun og sáttaumleitanir virtust engin áhrif hafa á Sjálfstæðismenn, sem mótmæltu frumvarpinu sólarhringunum saman, en vildu þó ekki kannast við að þeir væru andvígir efnisatriðum þess. Í umræðum kom ýmist fram að málið væri of mikilvægt til að hægt væri að afgreiða það núna eða þá að það væri ekki nógu mikilvægt til að taka það á undan öðrum málum sem þjóðin biði eftir. Oddvitar ríkisstjórnarinnar segjast ekki átta sig á að hverju gagnrýnin Sjálfstæðismanna beinist í raun, nema þeir séu í raun á móti því að auðlindir séu sameign þjóðarinnar. Lára Hanna Einarsdóttir er ekki í vafa um að svo sé.