Ekki bíða – kosningar strax
Handrit ræðu sem flutt var að hluta á fundi SffR 21. janúar 2009
Hvað á að segja nákvæmlega á þessum fundi, hugsaði ég í morgun, og fann þá út að eiginlega væri best að segja ekki neitt heldur bara sýna myndir úr íslensku samfélagi að undanförnu, sérstaklega af mótmælunum í gær og svo aftur í dag – þetta var áður en ég vissi að mótmælin næðu beinlínis inn á þennan fund okar í kvöld. Sýna myndir eða minna á mótmæli og umræðufundi þúsunda manna undanfarnar vikur og mánuði – á Austurvelli 15 laugardaga í röð, á Akureyri, á þeim ólíklega mótmælastað Selfossi, á Ísafirði og meira að segja í Dimmuborgum við Mývatn.
Þetta hafa verið þúsundir á þúsundir ofan. Auðvitað alltaf viðstaddir svokallaðir aðgerðasinnar og anarkistar – sumt strákar of stelpur úr menntaskóla að vera hetjur og snapa fæting, ég kannast alveg við það frá því í gamla daga – en fyrst og fremst bara venjulegt fólk, á öllum aldri, alstaðar úr samfélaginu, af öllum stéttum nema kannski þotugenginu – og þar sem ég hef mætt og séð til ber einmitt mikið á fólki sem tengist Samfylkingunni – flokksfélagar, bæði virkir flokksmenn og óvirkari félagar, og þarna eru stuðningsmenn og kjósendur – ég finn það stundum nánast á lyktinni! – sem krefjast þess að þeir sem bera ábyrgð á óförunum fari frá, að fólkið í landinu fái að skoða hug sinn, gera upp við fortíðina, gera upp við hugmyndafræðina og við ráðamennina sem leiddu okkur í þetta ástand, að við fólkið fáum að byggja upp nýtt samfélag eftir hrunið, almenningur fái að meta lausnirnar sem stjórnmálamenn – reyndir og óreyndir, nýir og gamlir – færa fram, fái sjálfur að taka þátt í stjórnmálunum, fái að kjósa.
Hver sem eyru hefur – hann heyri, sagði frelsarinn: Hver sem augu hefur, hann sjái.
Mótmælin, borgarafundirnir, bloggið, blaðagreinarnar, kaffitímarnir á vinnustöðum, boðskapurinn sem maður fær að heyra í fjölskylduboðum og vinaafmælum, fólkið sem talar við mann á götunni, tölvupóstur, símtöl – og ekki síst spegill þjóðlífsins í Spaugstofunni sem hefur verið hvað magnaðasta samfélagslýsingin undanfarna mánuði – þessi vötn falla öll meira og minna til Dýrafjarðar. Og svo staðfesta skoðanakannanirnar að lokum þá niðurstöðu sem eyrun og augun komast að:
Það ríkir í samfélaginu reiði, ótti, vantrú á flestalla innviði – einmitt þegar við þurfum svo sárlega samstöðu, sátt, trúnað milli almennings og forystumanna. Fólk treystir ekki núverandi landsfeðrum og ráðamönnum til að leysa úr vandanum, hvorki hinum mikla sameiginlega vanda sem við sjáum skýrast í tölunum um skuldir ríkissjóðs – né þeim vanda sem hver og einn glímir við sjálfur: tekjumissi og atvinnuleysi, húsnæðisskuldir og lífsstílsbreytingar, áhyggjur af framtíð barnanna og áhyggjur af aðbúnaði vandamanna og sjálfs sín á efri árum.
Hver sem eyru hefur – hann heyri: Miklar efasemdir um ríkisstjórnina meðal almennings hafa núna breyst í beina andstöðu. Og vantraust almennings á fjármálakerfi, leiðsögn stjórnmálamanna, viðskiptasiðferði og hugmyndafræði gróðans, það sprettur núna síðustu vikur líka fram í vaxandi vantrú á flokknum okkar. Við erum að missa frá okkur fólk, nafngreinda menn og ónafngreinda.
Menn geta sagt það sem þeim sýnist um Guðmund Steingrímsson og Grím Atlason – fyrir mér er brottför þeirra góðu drengja úr flokknum alvarlegt mál sem við eigum taka mark á. Hver sem eyru hefur, hann heyri, sagði frelsarinn. Völvan í Völuspá sagði hins vegar: Vituð þér enn?
Umboðið týnt
Þetta eru óvenjulegir tímar og þessvegna er þetta óvenjuleg ræða. Hér er niðurstaðan úr ræðunni, það sem manni er kennt að eigi að vera síðast:
Ríkisstjórnin missti raunverulegt pólitískt umboð sitt í byrjun október.
Hún tók ekki mark á því og ákvað að sitja áfram. Um daginn hafði hún setið í 100 daga, sem oft er talinn sá tími sem það tekur stjórnmálamenn og ríkisstjórnir að standa eða falla. Ríkisstjórnin hefur ekki náð aftur umboði sínu á þessum tíma. Henni hefur mistekist að vinna sig í álit meðal þjóðarinnar síðasta hálfa fjórða mánuðinn.
Meginábyrgðina ber Sjálfstæðisflokkurinn, sem allra flokka helst ber ábyrgð á frjálshyggjunni og græðgisvæðingunni sem sigldu okkur í strand, og býr nú við leiðtoga sem ekki hafa burði til að veita nokkra forystu.
Núna á Samfylkingin að beita sér fyrir kosningum sem allra fyrst. Hætta að bíða. Hætta að bíða eftir að eitthvað gerist. Hætta að bíða eftir að aðrir flokkar haldi fundi. Strax á næstu dögum á að ákveða kjördag. Leita samstöðu um þetta meðal sem flestra stjórnmálaafla – og ef Sjálfstæðisflokkurinn fellst ekki á kosningar, þá er næst að mynda þingmeirihluta með öðrum en Sjálfstæðisflokknum um kosningar og bráðabirgðastjórn fram að kjördegi.
Sök Samfylkingarinnar
Ég vek athygli á að hér talar ekki venjulegur stjórnarandstæðingur. – Skal viðurkenna að ég hef aldrei verið sérstakur stuðningsmaður samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn. Slíkt samstarf er ekki eðlilegt við venjulegar kringumstæður því að við erum komin fram til að leysa Sjálfstæðisflokkinn af hólmi sem burðarflokk við landstjórnina og í nærsamfélaginu, við höfum í heiðri önnur gildi, bjóðum aðrar lausnir.
Vorið 2007 var ég samt sammála forystumönnum flokksins um að einsog málum var komið eftir kosningar hefði ekki verið annar kostur en að mynda þessa ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, og tel að á þeim tíma hafi það að ýmsu leyti verið góður kostur.
Ég ætla ekki hér að tala um verk þessarar ríkisstjórnar fram á haustið 2007. Af því að þau koma málinu ekki lengur við. Það er samt rétt að muna að helsta markmið þessarar ríkisstjórnar var frá upphafi viðreisn í velferðarmálunum, og þar og á ýmsum fleiri sviðum hefur Samfylkingin náð verulegum árangri.
Á móti kemur að forystu Samfylkingarinnar hefur ekki átt erindi sem erfiði við Sjálfstæðisflokkinn í efnahagsmálum –
– og ég held að ef menn vilja finna SÖK Samfylkingarinnar á ástandinu núna sé sú sök fyrst og fremst sú að vorið 2007 samdi Samfylkingin sig frá áhrifum á hagstjórn og gang efnahagsmála. Það má segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haldið út af fyrir sig þremur efnahags-„ráðuneytum“: Forsætisráðuneytinu fyrir Geir Haarde, fjármálaráðuneytinu fyrir Árna Mathiesen og Seðlabankanum handa Davíð Oddssyni. – Ýmsir tóku eftir þessu og vöruðu við á sínum tíma, og bentu meðal annars á að Samfylkingin ætti að leggja áherslu á fjármálaráðuneytið sem lykilvaldamiðstöð um efnahagsmál og ríkisfjármál – meðal annars vegna velferðarmálanna. – En ég veit auðvitað ekkert um gang samninganna á Þingvöllum um miðjan maí 2007. Maður verður að treysta sínu fólki – og auðvitað var Samfylkingin ekki í kjörstöðu með 18 þingmenn gegn 25 úr Sjálfstæðisflokknum, hafði tapað fylgi og mönnum í kosningunum og þurfti að kljást við tvo keppinauta um hylli Haarde, Framsókn og VG.
En þetta var niðurstaðan – og þessvegna var á fyrsta degi ljóst að hagstjórnarbiblía okkar í kosningabaráttunni – hið frábæra og framsýna rit um „Jafnvægi og framfarir “ eftir starfshóp undir forystu Jóns Sigurðssonar – hún var ekki samferða nýju ráðherrunum inn í ráðuneytin. – Og yfirlýsingar okkar í kosningabaráttunni og eftir kosningarnar um samræðustjórnmál í hagstjórninni, náið samráð við ASÍ og SA og aðra helstu aðila, um írska samráðskerfið – hér sagði Sjálfstæðisflokkurinn einfaldlega nei: Við höfum haft það hinsegin í tuttugu ár og ráðið þessu einir og sjálfir, og núna ætlum við bara að hafa það áfram einsog við höfum alltaf haft það.
Og við þetta varð okkar fólk að sætta sig: Áframhaldandi hagstjórn Sjálfstæðisflokksins var gjaldið sem Samfylkingin þurfti að greiða fyrir ýmsan ágætan árangur fram að tíðindunum miklu í lok september og byrjun október.
Og reyndist nokkuð hátt gjald að greiða.
Ekkert einsog það var
Ég ætla ekki hér að ræða grannt um atburðina til bankahrunsins eða þátt Samfylkingarráðherranna í þeim. Ég veit ekki nóg um aðdragandann, um fall Glitnis, um fyrirsegjanleik og fyrirbyggjanleik. Margar spurningar hafa vaknað – en maður verður að treysta sínu fólki, og ég get í bili ekki annað en treyst því að þau haf gert eins vel og þau gátu.
Ég ætla heldur ekki að ræða hér þær aðgerðir sem stjórnin hefur staðið fyrir eftir hrunið – eða það sem ekki hefur verið gert, til dæmis um verðtryggingu lána og stöðu fyrirtækjanna í bönkunum. Það væri að æra óstöðugan á þeim knappa tíma sem okkur gefst hér í kvöld. Ég veit þó að á margan hátt hafa ráðherrar okkar staðið sig vel, lagt sig fram um að verja heimilin og halda atvinnulífinu á floti. Ég þakka þeim fyrir það – og er reiðubúinn að fyrirgefa þeim ýmislegt annað – nýtt innlagningargjald til dæmis, afar sérkennilegan flatan niðurskurð í fjárlögunum, skort á staðfestu í umhverfismálum – ef þeir hafa vit og kjark til að taka núna rétta ákvörðun fyrir landið og fyrir flokkinn.
Því hvað sem um þessi verk er að segja, góð og miður góð, þá er aðalatriðið einsog ég sagði áðan þetta:
Eftir hrunið er ekkert lengur eins og það var. Hrunið breytti öllum forsendum í íslenskum stjórnmálum. Eitt af því sem gerðist strax var að ríkisstjórnin missti umboð sitt til annarra verka en brýnustu björgunaraðgerða. Þá á ég ekki við þingmeirihlutann – auðvitað eru stjórnarflokkarnir með þingmeirihluta og hið formlega umboð alþingis er til fjögurra ára samkvæmt stjórnarskrá. Um það er ekki deilt. Það er hinsvegar sjónlaus maður og heyrnarlaus sem skynjar ekki þetta, að milli ríkisstjórnarinnar og þjóðarinnar er gjá sem ráðherrunum hefur ekki tekist að brúa í þrjá og hálfan mánuð.
Ágætt dæmi um þetta umboðsleysi ríkisstjórnarinnar er stjórnarsáttmálinn frá 23. maí 2007. Um hann talar enginn lengur, allra síst ráðherrar ríkisstjórnarinnar. Hann er núna týndur og gleymdur. Það þarf ekki annað en að lesa kaflann á blaðsíðu 2 um „trausta og ábyrga efnahagsstjórn“: „Markmið hagstjórnarinnar er að tryggja lága verðbólgu, lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs.“ – Þetta var fallega sagt í maí 2007, en hljómar einsog fimmaurabrandari í janúar 2009.
Tímasetningar
Það einkennir ólgutíma í stjórnmálum – einsog þá sem við lifum nú – að tímasetningarnar skipta öllu máli. Dæmi: Eftirlaunamálið. Ef sú niðurstaða sem loksins náðist á þinginu rétt fyrir jólin hefði verið staðreynd fyrir hálfu ári – þá hefðu allir staðið upp og klappað og dásamað Samfylkinguna fyrir að geta togað Sjálfstæðisflokkinn svona langt. Núna voru jákvæðustu viðbrögðin eiginlega þau að menn ypptu öxlum. Ef hin nýju eftirlaunalög voru hugsuð sem skref til sátta í samfélaginu og sönnun um það að ráðherrarnir væru tilbúnir að færa fórnir með þjóðinni – þá var í október orðin eina leiðin að afnema sérréttindi ráðherra og þingmanna í heild sinni. Endurskoðun eftirlaunalaganna var flopp. Tímasetningin skipti öllu máli.
Fyrstu vikurnar eftir hrunið – og eftir að ríkisstjórnin missti trúnað þjóðarinnar – átti hún möguleika á að ná vopnum sínum með ákveðnum aðgerðum, efnislegum og táknrænum. Ég nefni brotthvarf Seðlabankastjóra, sem var bein krafa Samfylkingarinnar, og yfirmanna hjá Fjármálaeftirliti, menn ræddu líka um starfslok einhverra ráðherra og um uppstokkun í ríkisstjórninni, en ég nefni ekki síður algera opnun og gagnsæi í stjórnkerfinu og við rannsókn mála – og nú gæti ég flutt langt mál um stefnu Samfylkingarinnar um opið stjórnkerfi, stjórnfestu, gagnsæi og virkt lýðræði. Ég hlífi ykkur við því – því við vitum öll hvernig fór. Leyndin og feluleikirnir réðu ríkjum – arfur Sjálfstæðisflokksins í stjórnarráðinu og viðskiptalífinu fékk að móta upplýsingagjöf til þjóðarinnar undir stjórn hins fræga hershöfðingjaefnis frá Noregi – og enn hefur ekki einn einasti maður með ábyrgð á herðum sagt af sér – þeir sitja allir, hver og einn einasti, í Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu, ríkisstjórninni, í gömlu góðu stöðunum sínum út um allt kerfið ...
– nema einn, varaformaður Samfylkingarfélagsins í Reykjavík, fyrrverandi bankaráðsmaður í Seðlabankanum, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem hér er stödd á fundinum. Sá eini sem hefur tekið pólitíska ábyrgð í öllu embættis-, viðskipta- og stjórnmálakerfinu samanlögðu. Við skulum klappa henni lof í lófa.
En ég var að tala um tímasetningar á ólgutímum. Allt hefur sinn tíma, sagði Predikarinn, og það sem nú skiptir máli er að þessar ráðstafanir: að reka Davíð, taka til í fjármálaeftirlitinu, stokka upp í ríkisstjórninni, færa þjóðinni og fjölmiðlunum almennilegar upplýsingar – þær eru ekki lengur nóg til að ráðuneyti Geirs Haarde nái þeim trúnaði, fá það umboð sem því er á brýn nauðsyn til framhaldslífs. Nú gengur ekkert annað en að boða til kosninga og mynda nýja ríkisstjórn að þeim loknum.
Hlustum á Aristóteles!
Ég hef hingað til haldið mig við einkum við valkosti ríkisstjórnarinnar og Samfylkingarinnar, og það er eðlilegt að við hér á fundi í SffR tölum út frá stjórnarþátttöku flokksins okkar og ræðum um líf eða dauða ríkisstjórnarinnar. En í rauninni skiptir líf eða dauði þessarar stjórnar hér minnstu máli.
Margir hafa bent á það að hrunið í haust hafi um margt sömu áhrif og þegar fólk lendir í sorg eða öðrum áföllum og hamförum einhverskonar. Reiði, ásakanir, þar á meðal í eigin garð, vonleysi og þunglyndi, en að lokum ef allt gengur vel: sættir og nýtt framhald.
Og margir hafa talað mikið um sættir og samstöðu. Þeir sem hafa kynnst fræðunum kringum sorg og sorgarviðbrögð – eða áfallahjálp eða hvaða áfall sem er – vita hinsvegar að til að ná þessari sátt við það sem gerst hefur og vera reiðubúinn til að halda áfram, þá þurfa menn að komast yfir tilfinningar reiði og ásökunar og vonleysis – yfirvinna þær og öðlast nýja trú á framtíðina.
Merkin um reiðina – og um ásakanir í allar áttir – eru augljós í samfélaginu. En það sýnir styrk Íslendinga að um leið eru í gangi merkilegar tilraunir til að átta sig á hinum nýja veruleik.
Þessar vikur fara fram skipulegar og ókipulegar umræður á Íslandi um vandamálin sem við blasa og um allar hliðar samfélagsins – allt frá heimspekilegum grundvelli lýðræðisskipunar, velferðarmála og samfélags – til umræðu um einstakar stjórnskipunarlausnir.
En til að við getum náð sáttum og tekið höndum saman við að byggja upp Nýja Ísland – þá þurfum við einhverskonar sálræn og samfélagsleg hvörf, þurfum að ganga í gegnum einhverskonar skírslu. Aristóteles kallaði þetta kátharsis í kenningum sínum um upplifun áhorfenda í leikhúsi. Það hugtak er smíðað úr lýsingarorðinu katharós , hreinn, og merkir nánast hreinsun.
Og slík hvörf, slíkur katarsis eða hreinsun, getur úr því sem komið er aðeins náðst með kosningum – en reyndar ekki síst í aðdraganda kosninganna þar sem öllum er heimilt og öllum er skylt að leggja fram sínar lausnir, sínar hugleiðingar og kröfur. Í kosningum sækir nýtt þing og ný ríkisstjórn – hver sem hún er – jafnvel sú sama þó mér geðjist það ekki – umboð og lífskraft til þjóðarinnar, sem er eina uppspretta lýðræðisins.
Ekki síður af þessum sökum á Samfylkingin núna að venda kvæði sínu í kross. Það gengur ekki lengur að einstaka þingmaður eða ráðherra tali út og suður um kosningar einhverntíma og einhverntíma. Nú á að leita samráðs við stjórnmálaflokkana alla um kjördag, og semja í stórum dráttum um landstjórnina þangað til, í samráði við aðila vinnumarkaðarins og ýmis hagsmuna- og áhugaöfl í samfélaginu – þar á meðal fulltrúa þeirrar mótmæla- og umræðuhreyfingar sem hér hefur haldið uppi heiðri Íslendinga síðustu mánuði. Þetta gæti gerst við einhverskonar hringborð, einsog menn notuðu í Austur-Evrópu þegar þar urðu til nýfrjálsu ríkin við fall sovétkommúnismans.
Ef Sjálfstæðisflokkurinn fellst ekki á kosningar og kjördag von bráðar – það þarf samkvæmt stjórnarskránni í stysta lagi 45 daga, rúmar 6 vikur – á Samfylkingin að búa svo um hnútana að nýr þingmeirihluti ákveði kosningar og komi sér saman um bráðabirgðastjórn þangað til kosningar fara fram, meirihluti sem Samfylkingin getur myndað með þátttöku eða stuðningi VG og Framsóknarflokks – og frjálslyndra ef þeir kæra sig um. Í þessu samhengi er mikilvæg yfirlýsing hins nýja formanns Framsóknarflokksins í dag um að flokkurinn sé reiðubúinn að veita stuðning minnihlutastjórn Samfylkingarinnar og VG.
Það er rétt að nefna hugtak sem oft er á sveimi í svona umræðum: Þingrofsvald. Margir telja að þingrofsvald sé einskonar verkfæri eða vopn sem forsætisráðherra hverju sinni geymir hjá sér í hanskahólfinu. Það er misskilningur. Forsætisráðherra getur vissulega lagt til að þing sé rofið en það er ekki hann heldur forseti Íslands sem tekur ákvörðun um þetta í ljósi meirihluta á þinginu hverju sinni. Forseti Íslands er nú Ólafur Ragnar Grímsson, og það er gott að muna að sá forseti er hefur ekki á sér það orð að hann láti skipa sér mikið fyrir.
Evrópa – nauðsynleg en ekki nóg
Í lokin nokkur orð um Evrópumálin. Evrópusambandsaðild er okkur mikilvæg, Samfylkingarmönnum, svo mikilvæg að margir stjórnmálaskýrendur telja að Samfylkingin sé núna í biðham og hafi verið nokkra mánuði í þeim biðham – bíði eftir landsfundi Sjálfstæðisflokksins og sé til í allt ef Sjálfstæðisflokkurinn vill vera memm í aðildarumsókn.
Ég er einlægur Evrópusinni og tel brýnt að Evrópusambandið og evran verði hluti af íslenskri framtíð eftir núverandi þrengingar. Úr því skal ekki dregið hér, og það er full ástæða til að fagna fundaferðinni sem flokksforystan hefur nú hafið um Evrópumálin.
Um Evrópu í fyrsta lagi:
- Við vitum ekkert hvað kemur út úr landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Við vitum hinsvegar hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hugsar. Fyrir vestan var einsusinni til siðs að segja að það sem er gott fyrir General Motors sé gott fyrir Bandaríkin, of Sjálfstæðisflokksmenn halda á sama hátt að það sem er skást fyrir Sjálfstæðisflokkinn hljóti að vera ágætt fyrir Ísland. Það er langlíklegast að á landsfundin verði lendingin einhver málamiðlunarmoðsuða – sem kann að vera áfangi fyrir Sjálfstæðisflokkinn, en er ekki nóg fyrir Ísland. Hvað ætlum við að gera þá?
Í annan stað:
- Munum að þótt ESB-aðild og evruupptaka sé sjálfsagt mál og mikilvægt skref til lausnar þá leysir Evrópa ekki allan okkar vanda. ESB getur hjálpað aðildarþjóðunum að leysa sín mál – en ESB leysir sjálft ekki málin fyrir einn eða neinn. Ítalía er stofnríki í Evrópusambandinu og hefur verið í þessu góða samstarfi í rúma hálfa öld. Þar eru menn samt ennþá að berjast blóðugri baráttu við mafíuna. ESB og veran geta hjálpað okkur, en við komumst ekki undan því að leysa sjálf okkar mál.
Í þriðja lagi:
- ESB-umsókn, hvað þá atkvæðagreiðsla um aðildarumsókn, er ekki hyggilega á þingkosninga og nýrrar ríkisstjórnar með skýrt umboð frá kjósendum. Það er hætt við að harður einangraður ESB-áróður virki öfugt, að við aðstæður einsog nú ríkja setji mikill hluti almennings allt saman undir einn hatt, stjórnarflokkana, bissnessmennina, aðila vinnumarkaðarins, allt heila kerfisklabbið og aumingjans Evrópusambandið og hafni þessu öllu saman á einu bretti. Um þetta eru mörg dæmi frá Evrópusambandsríkjunum sjálfum. – Ég óttast að aðild eða umsókn um aðild yrði felld í atkvæðagreiðslu ef ekki verður orðið við kröfunni um kosningar á næstunni og nýtt umboð.
Samfylkingin til hvers?
Að lokum þetta: Núna er hafið árið 2009, og í vor verða liðin tíu ár síðan Samfylkingin bauð fyrst fram, þá sem kosningabandalag þriggja flokka og einum betur. Sem stjórnmálaflokkur hefur Samfylkingin verið til í níu ár núna í maí. Hún var niðurstaðan af mikilli vinnu okkar margra sem hér eru inni – með henni rættist draumur sem nokkrar kynslóðir jafnaðarmanna höfðu alið með sér, og ungt fólk hefur síðan komið til liðs við flokkinn af því að þeim finnst að hann eigi við það brýnt erindi.
Á stundum sem þessum er hollt að spyrja sig til hvers við stóðum í þessu brasi. Svarið er: Jú, við ætluðum að efla veg jafnaðarstefnunnar, og við ætluðum að breyta landslaginu í íslenskum stjórnmálum. Kreppan núna leggur á okkur þungar byrðar og mikla ábyrgð. En hún gefur líka tækifæri til breytinga, til að efla hugsjónir jafnaðarmanna og breyta pólitíkinn i til frambúðar.
Góðir félagar – nú eigum við að hætta að bíða. Hættum að bíða eftir eftir að ástandið skáni af sjálfu sér, hættum að bíða eftir landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Notum tækifærin sem gefast til breytinga. Verum trú grundvallarstefnu okkar – og notum eyrun og augun. Okkur er ekkert að vanbúnaði að taka fullan þátt í áköfum og djúpum samfélagsumræðum meðal þjóðarinnar og taka forystu við að byggja upp Nýja Ísland.