Sagan af Jeltsín Oddssyni
Í Átjánda brumaire Loðvíks Bónaparte vitnar Karl gamli Marx í læriföður sinn Hegel um að stóratburðir sögunnar endurtaki sig í sífellu. „Nema“, bætti Marx við, „hann gleymdi að geta þess að fyrst gerast þeir sem harmleikur – síðan sem farsi.“
Ekkert bendir til þess að þessi germanska gamansemi hafi verið hugsuð sem spásögn um efnahagshrunið á Íslandi. Engu að síður hafa atburðir liðinna vikna orðið til að styrkja kenningu Marx. Þeir hafa nefnilega kynnt til sögunnar óvænta pólitíska tvífara: Boris Nikolajevíts Jelstín og Davíð Oddsson.
- Báðir skutust upp á pólitíska stjörnuhimininn sem borgarstjórar í höfuðborgum sinna landa. Davíð varð borgarstjóri í Reykjavík árið 1982, Jeltsín tók við stjórnartaumunum í Moskvu árið 1985.
- Árið 1989 hófu þeir báðir innreið sína inn á svið landsmálanna. Davíð var kjörinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins en Jeltsín kosinn á sovéska þingið.
- Ævisögur beggja komu út á íslensku með skömmu millibili. “Davíð: Líf og saga” eftir Eirík Jónsson blaðamann kom út 1989 en “Gegn ofurvaldi: Baráttusaga Borís Jeltsíns” í þýðingu Veturliða Guðnasonar kom út 1991. Hvorug varð þó metsölubók.
- Árið 1991 tók Davíð við embætti forsætisráðherra Íslands en Jeltsín varð forseti Rússlands. Báðir nutu mikilla vinsælda í fyrstu.
- Jeltsín og Davíð gátu báðir brugðið fyrir sig gamansemi. Frægt varð atkvikið þegar Rússlandsforseti hrifsaði sprotann af hljómsveitarstjóranum við opinbera móttöku og tók að stjórna lúðrasveit. Davíð Oddsson á sömuleiðis til að bregða á leik, s.s. þegar Íslendingar sigra í alþjóðlegri keppni í spilamensku.
- Báðir lögðu ríka áherslu í embættistíð sinni á að halda góðum vinskap við ráðamenn í Washington. Jeltsín naut hylli Clintons og fleiri vestrænna leiðtoga löngu eftir að hafa brennt allar brýr að baki sér heima fyrir. Davíð elti á hinn bóginn Bush forseta út í Íraksstríð, meðal annars í þeirri von að slíkt gæti framlengt hersetu Bandaríkjamanna á Miðnesheiði.
- Báðir tóku virkan þátt í “stríðinu gegn hryðjuverkum”. Davíð í Afganistan og Írak, Jeltsín í Téténíu.
- Báðir kappkostuðu að koma fyrirækjum og stofnunum úr eigu almennings og í hendur auðmanna.
- Aðgerðir beggja urðu til þess að stuðla að ójöfnuði í samfélaginu. Til varð forrík yfirstétt, sem gat leyft sér taumlausan munað og kunni sér ekkert hóf í að sólunda nýfengnum auði.
- Báðir gerðu “útrás” fjármálamanna mögulega – ekki hvað síst á sviði knattspyrnunnar. Vinur Jeltsíns, Roman Abramovitsj, keypti Lundúnaliðið Chelsea. Vinur Davíðs, Björgólfur Guðmundsson, keypti Lundúnaliðið West Ham.
- Efnahagskerfi þau sem Jeltsín og Davíð áttu öðrum fremur þátt í að skapa, hrundu til grunna á undraskömmum tíma. Afleiðingarnar urðu þungar búsifjar fyrir alþýðu manna og langvinn efnahagskreppa með margvíslegum félagslegum vandamálum.
- Þegar ferli þeirra beggja lauk höfðu þjóðir þeirra glatað efahagslegu sjálfstæði sínu og voru í raun komnar undir stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Segið svo að það borgi sig ekki að kunna skil á Karli Marx!
Stefán Pálsson