Stutt stjórnartíð
Miklar vinsældir þrátt fyrir erfiða tíma
Í dag eru 100 dagar liðnir frá því Barack Obama sór eið sem forseti Bandaríkjanna. Þar í landi er venja að meta árangur forsetans á þessum tímamótum og spá fyrir um framtíðina. Annars staðar fá ríkisstjórnir ekki 100 daga til að sitja við völd, hvað þá að takast á við þann vanda sem við þeim blasir, en það er önnur saga. Því er ekki að neita að Obama virðist hafa pálmann í höndunum. Þrátt fyrir að hafa tekið við stjórnartaumunum í mestu efnahagsþrengingum síðustu áratuga eru fleiri Bandaríkjamenn (48%) á því að landið sé á réttri leið en að það sé á rangri leið (44%).
Árangur
Obama gaf nýjan tón í erlendum samskiptum með því að veita sitt fyrsta erlenda viðtal arabískri sjónvarpsstöð. Þetta sendi íbúum Mið-Austurlanda skilaboð um að þeir væru mikilvægir félagar Bandaríkjanna, ekki andstæðingar ólíkt því sem fyrri forseti hafði ótvírætt gefið til kynna. Í viðtalinu lagði Obama áherslu á að hann vildi hlusta á sjónarmið múslíma og var skilaboðum hans almennt vel tekið, heima og heiman. Í dag eru nærri 70% Bandaríkjamanna ánægð með frammistöðu hans, enda er af ýmsu að taka.
Hann hefur breytt stefnu Bandaríkjanna hvað varðar stofnfrumurannsóknir og gjörbreytt skattastefnu. með því að lækka álögur á alla nema þá allra ríkustu. Þá má ekki líta framhjá því að hann hefur sýnt þjóðinni að Bandaríkjamenn (og kannski sérstaklega demókratar) eru sannarlega karlar í krapinu með því að bjarga bandarískum skipstjóra úr höndum sjóræningja undan ströndum Sómalíu.
Heather Hurlburt, hjá National Security Network í Bandaríkjunum, hefur bent á fimm þætti sem hún telur einkenna það sem verður síðar kallað Obama kenningin, en þar í landi tíðkast að forsetar myndi ákveðna stefnu í utanríkismálum sem svo er nefnd eftir þeim. Þessir fimm þætti segir hún vera að endurheimta orðspor Bandaríkjanna, hafna misheppnuðum hugmyndum, móta og beita heildstæðri stefnu (þ.e. ekki eingöngu hervaldi), beita 21. aldar nálgunum á 21. aldar vanda, og senda skilaboð um áframhaldandi styrk Bandaríkjanna. Ef vel tekst til gætu Bandaríkin viðhaldið stöðu sinni sem stórveldi í heimsmálum, en 100 dagar eru samt of stuttur tími til að spá um hvort það heppnist.
Þróun, konur, kynlíf
Eitt af því sem vekur hvað mesta athygli er að Obama hefur leyft stuðning við heilsugæslustöðvar í þróunarlöndum sem veita ráðgjöf um getnaðarvarnir, en þetta dró verulega úr aðgangi fátækustu kvenna í heimi að getnaðarvörnum og dró um leið úr lífsgæðum þeirra. Bush hafði bannað framlag úr bandarískum sjóðum í þessi málefni á valdatíma sínum. Einnig hefur Obama lagt fjármagn til Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna, sem vinnur að svipuðum málefnum.
Þá hefur verið lögð áhersla á það að kynfræðsla í bandarískum skólum skuli byggja á læknisfræðilegum staðreyndum, ekki trúarkreddum. Allt ofangreint hefur áhrif á lífsgæði og félagsleg og efnahagsleg tækifæri kvenna, einkum þeirra sem standa hvað verst í samfélögum víða um heim. Þetta hefur honum tekist þrátt fyrir harða andstöðu repúblikana, en 31 repúblikani greiddi einmitt atkvæði gegn því að Kathleen Sebelius yrði heilbrigðisráðherra. Það var gert vegna þess að hún styður rétt kvenna til fóstureyðinga.
Misbrestir
Enn hefur ekki verið hert á löggjöf um skotvopnaeign, þrátt fyrir fögur fyrirheit í kosningabaráttunni. Stjórnvöld í Mexíkó finna einna mest fyrir þessu, því þangað inn flæðir ómælt magn af ólöglegum vopnum sem keypt eru í Bandaríkjunum. Fjöldi skotárása síðastliðnar vikur og mánuði virðist ekki duga til að koma þessu máli í gegn. Obama hefur líka neitað að láta þá sæta ábyrgð sem stóðu fyrir pyntingum á föngum í Guantanamo, en það stangast á við siðferðislega afstöðu hans í flestum öðrum málum. Árangur í Afganistan lætur enn á sér standa, enda hafa flestir viðurkennt að þar dugi ekki hernaður til úrlausnar. Engin önnur lausn hefur þó verið lögð fram.
Obama hefur heldur ekki gengið sérstaklega vel að fá ráðherra sína samþykkta. Mútumál og grunsemdir um spillingu í kringum óskakandídata hans urðu til þess að þeir hefðu ekki fengið staðfestingu. Því er nú gífurlega mikið lagt upp úr því að kanna bakgrunn mögulegra ráðherra. Heilbrigðisráðherrann fékk loksins staðfestingu í gær – og var allt annar einstaklingur en sá sem Obama hafði upprunalega valið til starfans. Þetta þýðir auðvitað að tilnefning í smápósta eins og sendiherra á Íslandi verður ekki afgreidd fyrr en langt er liðið á árið.
Bankamiðaðar lausnir
Enn vantar mikið upp á að yfirsýn og gegnsæi náist í bankamálum, þjónkun við stóra hluthafa viðgengst enn og flestir virðast vera sammála um að mennirnir sem Obama valdi til forystu í þessum málaflokki séu ekki þeir réttu. Eitt stærsta vandamál Obama tengist þannig tilnefningum, en einnig kreppunni. Fjármálaráðherrann hefði þurft að vera einstaklingur sem hefði sýnt skilning á þeim áhættum sem fjármálakerfið stóð frammi fyrir síðustu árin. Timothy Geithner hefur vissulega það sem til þarf – á pappír – en nú er farið að rifja upp fortíð hans, þegar hann stjórnaði New York Federal Reserve (áhrifamesta útibúi bandaríska seðlabankans, ef svo má kalla), og hún veit ekki á gott. Ben Rosen hefur gengið svo langt að segja að Geithner hafi ekki haft rangt fyrir sér um suma hluti, heldur alla.
Framtíðin
Obama hefur tekist vel til að ávinna sér traust almennings í Bandaríkjunum og vonirnar sem eru bundnar við hann víða um heim eru enn gífurlegar. Verkefnin eru ekkert árennilegri en þau voru í upphafi kjörtímabilsins, en enn á eftir að hefjast handa við endurskoðun heilbrigðiskerfisins og fjármálakerfið er í köldum kolum. Á erlendri grund hefur ekkert gerst í Afríku, enn verða óbreyttir borgarar fyrir sprengjum sem varpað er úr fjarstýrðum herflugvélum í Afganistan og Pakistan. Lykillinn að vinsældum Obama er sennilega að flestir upplifa að hann standi með þeim frammi fyrir vandanum. Vinsældir hans hafa þó dvínað aðeins og á næsta ári munu kjósendur fara að gera kröfu um að líf þeirra breytist til batnaðar. Annars fara þeir að hugsa sitt mál.