Áfram ósnertanleg

Þessa dagana fylgist heimurinn með hinum ósnertanlegu á Íslandi, þeim sem ekki má hagga við þótt ábyrgð þeirra á óförum af völdum stjórnarhátta þeirra blasi við.

Geir H. Haarde sagðist ekki bera neina ábyrgð í viðtali við AP. 

Kannski finnst honum hann vera eini Íslendingurinn sem ber enga ábyrgð. 

Gleymdi þó að nefna að hann ber ábyrgð á öllum hinum, sem væntanlega bera heldur ekki neina ábyrgð, ráðherrum, stjórn Seðlabankans og stjórn Fjármálaeftirlitsins. Höfuðarkitektar kerfis sjálftökustjórnmálanna, Davíð, Halldór og Geir bera víst enga ábyrgð á einu eða neinu.

Á laugardögum hefur þjóðin horft til skiptis í sjónvarpinu á ráðamenn sem alls ekki má skipta út af og á leikmenn í ensku knattspyrnunni sem er skipt út af til að ná hámarks árangri. 

En það er búið að venja Íslendinga af því að krefjast þess að skipt sé útaf á leikvelli stjórnmálanna. Tónninn hefur verið gefinn í sjálfum  grunni lýðræðisþjóðfélagsins, þingkosningum. 

Um og yfir helmingur þingmanna á Alþingi Íslendinga eru ósnertanlegir fyrir kjósendur í kjörklefunum. Þetta eru þingmeinn sem eru í svonefndum "öruggum sætum". 

Á kosninganótt er spennan að mestu fólgin í því hvernig fótgönguliðunum vegnar, hvort Mörður Árnason eða Ellert Schram eru inni eða úti á víxl.

Í Reykjavík hafa efstu menn á lista Sjálfstæðisflokksins verið ósnertanlegir í öllum kosningum frá stofnun flokksins fyrir 79 árum, í alls 23 alþingiskosningum. Sú var tíðin að formenn flokkanna gátu fallið í kosningum í einmenningskjördæmum.  Tryggvi Þórhallsson fyrrum forsætisráðherra féll í Strandasýslu1934 og Emil Jónsson þáverandi forsætisráðherra féll í Hafnarfirði 1959.

Eftir því sem kjördæmin hafa stækkað hefur hinum ósnertanlegu fjölgað. 

Nú eru meira en tuttugu ár síðan Vilmundur Gylfason kom með tilögur um aukið lýðræði i kosningum og ástandið hefur versnað siðan.

Hvað skyldu margar ályktanir hafa verið gerðar um breytingar án þess að nokkuð hafi gerst? 

Á borgarafundi í Háskólabííó sagðist Geir H. Haarde vera tilbúinn að fara fram í opnu prófkjöri. 

Það leysir engan vanda því að kjósandinn í kjörklefanum getur hvorki snert hann né alla hina sem eru ósnertanlegir.

Prófkjör hafa auk þess mikla ókosti sem kjörklefinn hefur ekki.

Reglur um útstrikanir duga ekki. Í kjörklefanum er kjósandinn einn með sjálfum sér á helgasta stað lýðræðisins. En honum  er meinað um það lýðræði sem hægt er að veita honum. 

Það er hið sjálfsagða lýðræði að honum sé kleift að velja beint á framboðslistann þá sem hann treystir best.

En þessu er hægt að breyta á einfaldan hátt með breytingu á kosningalögunum og kjósa eftir nýjum kosningalögum strax í næstu kosningum. 

Við setningu þeirra laga er hægt er að nýta sér reynslu þeirra þjóða sem þetta hafa reynt. 

Hugsanlegt væri samkvæmt svona persónukjöri að flokkarnir settu sjálfir fram lista með sinni röðun. En sú röðun hefði aðeins upplýsingagildi fyrir kjósendur. Aðeins þeir frambjóðendur fengju atkvæði sem krossað væri við eða raðað eftir atvikum af kjósendunum sjálfum.

Auk þess þarf að afnema hið andlýðræðislega ákvæði um 5% fylgi á landsvísu sem getur svipt allt að átta þúsund kjósendur rétti á þingfylgi í samræmi við kjörfylgi. Ef engin breyting verður á kosningalögum fyrir næstu kosningar er það sönnun þess að ekkert er á bak við lýðræðishjal hinna ósnertanlegu. Ef gerjunin, óróinn og endurbótaviljinn, sem nú ríkja, megna ekki að breyta þessu núna verður það aldrei. Þess vegna eiga tafarlausar, einfaldar og auðframkvæmanlegar umbætur að vera meðal höfuðkrafna kjósenda nú.

Það á ekki að láta hina ósnertanlegu sleppa svona lengur. Á borgarafundinum í Háskólabíói var ég með tilbúnar spurningar í vísuformi til hinna ósnertanlegu, sem þar sátu fremst á palli: 

Erlendir blaðamenn sem hingað koma og undrast það hvernig enginn tekur ábyrgð á neinu myndu kannski orða þetta svona: 

Ómar Ragnarsson