Leitin

22.12.2008 13:15

Hún er hafin. Alþingi hefur ákveðið að hópur af fólki, með ríkulegar lagaheimildir og ósköruðum stuðning ríkisvaldsins skuli leita sannleikans. Fríður flokkur manna og kvenna með mismunandi bakgrunn og hæfileika verða gerð útaf örkinni með nesti og nýja skó. Þeim verður fylgt úr hlaði af og blessuð af stjórnmálaleiðtogum þjóðarinnar með þetta eina leiðarljós: „Finnið sannleikan.“ Þetta er eins og í ævintýrunum. Hvaða óvæntu hættur skyldu nú bíða þeirra? Finna þau sannleikan?

Það versta við þetta allt saman er að engin veit hvar sannleikurinn er lengur, við höfum glatað honum. Það sem okkur var sagt að væri sannleikur reyndist bara ímyndun, eða réttarasagt , vandlega matreidd og úthugsuð ímynd. Ég er ekki vafa um að þau finna eitthvað sem verður tilreitt sem „sannleikurinn,“ en við vitum hinsvegar að síðustu árin þá hafa valdhafar þessa lands og þessa lýðs gerst sérfróðir um ímyndir og ímyndanir. Ímynd Íslands varð dýrmætari en landið sjálft, dýrmætara en fólkið. Svei mér þá ef það voru ekki skrifaðar þykkar skýrslur hjá mörgum ráðuneytum, með mörgum myndum og gröfum þar sem ímynd Íslands var útlistuð og skilgreind. Stuðlaberg, hrím, hreint vatn, hreint loft, hrein þjóð, Bjartur í Sumarhúsum, álfar og tröll, forn tunga, víkingar og væringjar o.s.frv. Þetta snérist orðið allt meira eða minna um ímynd og ímyndanir. Veruleikin var ekki lengur sannur, bara ímyndun, hugarburður bilaðra manna og kvenna.

Ímyndaður veruleiki krefst ímyndaðs sannleika, hvað gerum við þegar það uppgötvast að veruleikinn var bara blekking, ímyndun sem á einhvern óskiljanlegan hátt magnaðist upp laumaðist, úr hugarfylgsnum valdhafanna og gerðist áþreifanleg? Við brjótum rúður, köstum snjóboltum, hlustum á Megas, förum í jólaglögg, dæsum yfir gleymsku okkar og flónsku. Við umkringjum byggingar, hristum hausinn, horfum á tunglið, og gleymum okkur í draumum um framtíðina um nýjan veruleika sem byggir á traustari stoðum en ímyndunum. Og við erum öll að leita, sum okkar leita að sannleikanum, flest okkar leita að krónum og aurum, sum okkar, og æ fleiri leita að vinnu. Öll leitum við að haldreipum á tímum þegar það eina sem virðist í boði eru hálmstrá.

Það er ekki svo að skilja að ég sé mótfallinn því að það verði skipuð rannsóknarnefnd sem reynir að grafast fyrir um hvað leiddi til „Hrunsins.“ Auðvita eigum við öll, alltaf, að leita sannleikans. Það sem mér líst ekki á er að þeir sem töldu okkur trú um að veruleikinn, eins og hann hefur blasað við okkur undanfarin ár, byggðist á sannleikanum ætla að stjórna leitinni. Bera þau ekki bara á borð fyrir okkur fleiri ímyndanir, sýna okkur einhverja skuggamynd af ímynd sannleikans, eins og hann blasir við í því daufa ljósi sem þau bregða upp? Hafa þau umboð til að til að segja okkur hvað er satt? Hafa þau nokkuð umboð til nokkurs hlutar?

Innblásinn af málverki Paul Klee Angelus Novus lýsti Walter Benjamin Engli sögunnar í verkinu Über den Begriff der Geschichte

Hann snýr andliti sínu að fortíðinni. Þar sem okkur birtist keðja atburða sér hann eitt allsherjar hörmungarslys sem hleður án afláts rústum á rústir ofan og slengir þeim fram fyrir fætur honum. Helst vildi hann staldra við, vekja hina dauðu og setja saman það sem sundrast hefur. En frá Paradís berst stormur, sem tekur í vængi hans af þvílíkum krafti að engillinn getur ekki lengur dregið þá að sér. Þessi stormur hrekur hann viðstöðulaust inn í framtíðina, sem hann snýr baki í, meðan rústirnar hlaðast upp fyrir framan hann allt til himins.
(Þýðing: Guðsteinn Bjarnason)

Við höfum sannarlega lifað á öld járnsins, og við horfum á rústirnar hlaðast upp allt til himins. En við erum ekki englar. Við erum menn og við viljum snúa aftur til jarðarinnar, og þeirra gilda sem einkenna réttlát samfélag. Orð eru til alls fyrst og tungumál valdhafanna hafa hingað til ekki byggt á neinu nema þeirra eigin ímyndunum, við áttum öll að trúa því að tveir plús tveir voru fimm. Ekki lengur, ekki aftur, aldrei aftur.

Senda grein