Hamingjan á tímum óvissunnar
Hvernig verður þjóð hamingjusöm? Hvað gildi þarf hún að temja sér og hvað þarf hún að forðast og sækjast eftir hvort sem er í kreppu eða á tímum velmegunar?
Hamingjan er falin í vitund um fortíð, vissunni um nútíð og voninni um framtíð. Hamingja er viðamikið og margbrotið raðspil. Hún er víðfeðm en ekki rúmast allt innan hennar.
Hvernig verður maður hamingjusamur? Ástandið í heiminum er of breytilegt og aðstæður einstaklinga eru of ólíkar og óvæntar til að hægt sé að svara spurningunni afdráttarlaust. Jafnvel stök röng ákvörðun og stakt slys getur haft of afdrifríkar afleiðingar.
Getur þjóð verið hamingjusöm? Verður hún hamingjusöm á tímum velmegunar og óhamingjusöm á krepputímum?
Á tímum velmegunar hefur þjóð öll skilyrði til að verða hamingjusöm. Hún getur bætt öryggi sitt og öðlast meiri virðingu en áður meðal annarra þjóða. Hún getur fjárfest í menntun og bætt velferðarkerfið og orðspor sitt um víða veröld.
Hún getur lagt þjóðum lið sem eiga undir högg að sækja. Hún getur flutt út þekkingu sína og aðstoðað aðrar þjóðir til að koma undir sig fótunum. Hún getur verið öðrum til fyrirmyndar. Hún gæti stuðlað að friði og jafnrétti í heiminum, fengið áheyrn meðal valdaþjóða og gert ríkar kröfur um mannréttindi handa öllum. Það er svo margt sem rík þjóð getur gert til að bæta heiminn. Þannig gæti þjóð orðið hamingjusöm á velmegunartímum, því hún fær góðvild sína margfalda til baka. Ef hún hefur það sem til þarf. Ef hún hefur nógu sterk bein til að vera efnuð og örlát á gjafir sínar.
Þjóð sem vill vera hamingjusöm þarf að gera það sem veitir hamingju, eins og að eignast vini, hjálpa öðrum, byggja upp og vera góð fyrirmynd. Hún þarf að gera það sem hún ræður við án þess að ofmetnast. Hún þarf að forðast hroka og ofríki, því það fellir hana.
Augljóslega geta óhagstæð ytri skilyrði á óvissutímum dregið úr hamingjunni. Borgarar kreppunnar verða að láta sér ýmislegt linda sem áður var talið annars flokks. Hamingjan tengist nefnilega tækifærum, völdum, vináttu, gjöfum, ferðalögum, fjölskylduböndum og eignum. Hún tengist líka hæfileikum til að láta ljós sitt skína.
Taumleysi og nægjusemi
Það þarf aga og sterk bein bæði til að þola uppsveiflu og kreppu. Hvorutveggja er áskorun. Velmegun og kreppa segja bara hálfa söguna. Við sjáum ekki alla söguna fyrr en við bætum við hugtökunum taumleysi og sjálfsagi og nægjusemi.
Til að tími velmegunar verði farsæll tími þarf agaða þjóð og ráðamenn. Á tímum velmegunar er nægjusemin nauðsynlegt mótvægi. Taum- og agaleysi á tímum velmegunar er hættuleg blanda. Stjórnvöld og framlínan í íslensku viðskiptalífi leyfði því miður agaleysi og óútreiknanlega hegðun þegar aðhalds var þörf. Þau áttu að boða aðhald í góðæri og eiga að boða kraft í kreppu.
Nægjusemi eða hófstilling er vanmetin dyggð. Hún er beisli, hún er taminn hestur en ekki villtur. Hún er siðmenning. Hún er gott uppeldi. Hófstilling, hófsemd er lofsverð dyggð sem hafa skal í hávegum þegar velmegun ríkir í samfélaginu.
Hófstilling kemur ekki í veg fyrir framþróun eins og margir halda eða að lagðir séu nýir vegir. Hófstilling er aðeins rammi, taumhald, tangarhald. Hún er nauðsynleg viðspyrna í útrás en ekki hindrun.
Velmegun kallar fram græðgi, mikið vill meira, möguleikar opnast og okkur er sagt að grípa gæsina á meðan hún gefst. Stökkva í stað þess að hrökkva. En það sem velmegun þarfnast mest er nægjusemi. Taumleysið á hinn bóginn veit ekki hvar það á að bera niður, það setur sér þúsund markmið og vill ná þeim öllum og gerir sífellt nýjar áætlanir til að fanga sem mest. Nægjusemin vandar aftur á móti valið, velur sér fá en skýr markmið og keppist við að ná þeim og lætur það ekki á sig fá þótt græðgin híi á hana úr hraðlestinni.
Nægjusemin hljómar ef til vill undarlega á velmegunartímum: hún vill fækka löngunum og hvötum. Þegar velmegun ríkir finnst sumum tími til að ná öllu og missa ekki af neinu. Hér þarf því sjálfsaga til að velja og hafna, vanda valið og sinna því af alúð sem valið er.
Hamingjan er í raun óháð því hvort velmegun ríkir í landinu eða kreppa. Hún er aftur á móti háð því hvort agi eða stjórnleysi ríkir í landinu. En jafnvel þetta er ekki nægilegt skilyrði. Það er alls er ekki nóg að vera nægjusöm og öguð þjóð með hófstillta leiðtoga. Hún þarf einnig að bera virðingu fyrir öðrum.
Virðing og framsækni
Virðing fyrir öðrum þjóðum er nauðsynleg, virðing fyrir jörðinni, lífinu, náttúrunni, dýraríkinu og einstaklingum og kærleikur til þeirra: er skilyrði eigin hamingju. Ef þetta skortir er allt annað fyrir bí
Það er skammarlegt að hlunnfara eigin þjóð. Það er hneyksli að hlunnfara borgara annarra þjóða. Það er ekkert merkilegt að sinna vel eigin landi og þjóð vel. Það er aðeins lofsvert fyrir þjóð að bæta líf fólks í öðrum löndum.
Á krepputímum ætti þjóðin því að leita nýrra leiða til að láta gott af sér leiða í veröldinni og hún á að velja sér leiðtoga sem skilja þetta markmið. Draumur þjóðarinnar á að vera draumurinn um að bæta heiminn. Hún á að vera þjóð sem þráir að skilja eitthvað gott og fallegt eftir sig – þar sem fulltrúar hennar fara um garð.
Á krepputímum dregur úr þáttum sem hamingjan er oft reist á en leiðin til að takast á við kreppuna er sjálfsagi, nægjusemi og virðing, kraftur og bjartsýni.
Sjálfsaginn felst í því að læra að njóta þess sem stendur til boða og að hætta að harma það sem tapaðist eftir að réttlæti hefur verið náð. Sjálfsagi dregur ekki úr framsækninni því hann getur einnig valið sér framtíðarmarkmið og unnið stíft að þeim. Virðingin kemur með tímanum því þessi markmið eru ekki byggð á ólánsemi annarra.
Hamingjan á krepputímum felst í framtíðarsýn, skýrum markmiðum, sjálfsaga, nýsköpun og virðingu. Hún felst í von um góða framtíð. Hamingjan á velmegunartímum snýst hins vegar um að standast freistingar. Velmegun er meðbyr. Kreppa er mótbyr.
Áhöfnin á hamingjuskipinu þarf að draga úr hraðanum í meðbyr. Hemja sig og temja og láta ekki vindinn hlaupa með sig í gönur. Áhöfnin á hamingjuskipinu þarf að finna leið til að auka hraðann í mótbyr. Hún þarf kraft og bjartsýni og að efla sér þor. Umfram allt þarf áhöfnin iðulega hvort sem er í mótbyr, meðbyr eða blæjalogni að bera virðingu fyrir hafinu og öðrum sjófarendum.
Hamingjan og hugarfarið
Hamingjan er þakklæti. Hamingjan er fyrirgefning og réttlæti. Hamingjan er vinátta, sjálfsagi, gleði og traust. Hamingjan er samlíðun og virðing. Hamingjan er von, nægjusemi og umburðarlyndi. Hamingjan er jákvætt hugarfar.
Hamingjan er óháð: stöðu, búsetu, kynþætti og launum en hún er háð mannúð, mannréttindum og virðingu. Hamingjan felst í því að leita hins góða fyrir sjálfan sig og aðra og að fyrirgefa þeim sem sannarlega iðrast og vilja réttlæti.
Hamingjan á tímum óvissunnar felst í vissunni um betri framtíð, aganum til að skapa hana, seiglunni að ná áformum sínum og hugsjóninni um betri heim fyrir alla.