Að ota álfingri

27.10.2009 Snærós Sindradóttir

Stóriðja er hugtak sem heyrist í fjölmiðlum dag hvern. Orð sem hafa forskeytið „stór“ eru iðulega jákvæð: stórhuga, stórtækur, stórgróði. Hluta þjóðarinnar finnst stóriðja líka jákvæð, því er trúað að gróðinn af stóriðju muni ná okkur upp á tindinn aftur og rétta hagkerfið við á mettíma.

Það eina sem stóriðjan mun kosta okkar er lítið land í Norður- Atlantshafi. Fegurð þess og auðlindir.

Það voru blikur á lofti árið 2002 þegar undirbúningur fyrir Kárahnjúkavirkjun hófst að fullu. Virkjunin, eins og allir vita, átti að sjá um að veita nýju álveri gríðarlega ódýrt rafmagn, á skít og kanil. Reyðfirðingar skelltu upp höttum búnum til úr Bónusálpappír og slógu til veislu. Loksins átti að bæta bágt atvinnuástandið sem skapast hafði þegar aflaheimildir Austfjarða skruppu saman. Reykvískum stjórnmálamönnum þótti hugmyndin æðisleg, loksins gætu Austfirðir orðið mannsæmandi staður til að búa á. „Græðum græðum. Stórgræðum á stóriðju, við erum jú stórhuga. Litla eyjan í Atlantshafi ætti ekki að sætta sig við minna en stærstu stíflu í heimsálfunni.“

Og þjóðfélagið fór á hvolf.

Djúpa laugin sem myndi skapast við stífluna var undirstrikuð í samnefndum stefnumótaþætti á Skjá 1. Ónefndur sjálfstæðismaður svaraði því aðspurður að honum þætti Kárahnjúkavirkjun hið besta mál, hvað væri rómantískara en bátsferð á risavöxnu stöðuvatni þar sem unnt væri að liggja og horfa á stjörnubjartan himin. Kapítalistinn tók ekki eftir því að árabáturinn var lekur og hann var óðum að sökkva með ímynduðu álkærustunni í drullupoll.

Þegar framkvæmdir hófust var fljótt ljóst að lítið sem ekkert skattfé kæmi inn til ríkisins. Heimildir frá ríkisskattstjóra herma að Alcoa, fyrirtækið sem á áðurnefnt álver, hafi greitt tæpa tvo milljarða í skatt á ári. Tómas Már forstjóri Alcoa á Íslandi þvertekur þó fyrir þetta og fullyrðir að fyrirtækið hafi greitt hátt í fjóra milljarða í skatt á ári, samviskusamlega. Eitt er þá víst að annað hvort stakk einhver starfsmaður skattsins dágóðri summu í vasann eða Tómas er að skálda.

Þessa framvindu höfðu íslenskir stjórnmálamenn ekki séð fyrir. Þeir settu samasemmerki á milli þess að allt væri falt og gríðarlegs gróða. Orka átti að gera okkur að ríkustu þjóð í heimi, en hversu lengi gat það enst?

Þegar ég var ellefu ára gömul gekk ég á fund forseta Íslands og biðlaði til hans að nýta neitunarvaldið á lögin um Kárahnjúka. Rökin mín voru þau að stjórnmálamenn þessarar þjóðar ættu ekki landið, það væri unga fólkið sem ætti landið og framtíð þess, hlutverk stjórnmálamannanna væri einungis að passa að það væri okkur mannsæmandi. Bláeyg hélt ég að eintal mitt hefði haft einhver áhrif en einungis viku seinna var framkvæmdin samþykkt. Ég vissi varla hvor væru blóðugri, svikin við mig eða svikin við náttúruna. Því ég, sem ellefu ára gömul stelpa, hitti naglann á höfuðið. Stjórnmálamenn eiga ekki þetta land, stjórnmálamenn geta kannski gert okkur að ríkasta landi í heimi í örskamman tíma en um leið og orkan þverr eigum við ekkert.

Söguna sem á eftir kemur þekkja allir. Sagan af stjórnendum sem héldu að þeir væru ósigrandi og allt væri falt nema þeir sjálfir. Eftir sekkur land í sæ sem ekkert á og ber gríðarleg ör á fallegri náttúru. Ég skora á stjórnvöld að læra af sögunni og hætta ósjálfbærri stóriðju, annars getum við hætt að troða í gatið á bátnum og sokkið án sæmdar. 

Snærós Sindradóttir

Senda grein