Alþjóðlegt ár líffræðilegrar fjölbreytni
Sameinuðu þjóðirnar ákváðu að helga árið 2010 líffræðilegri fjölbreytni, sem felur í sér hvatningu til stjórnvalda um allan heim um að þau axli þá ábyrgð sem samningurinn um líffræðilega fjölbreytni frá 1992 leggur þeim á herðar.
Meira en fjögur ár eru liðin síðan Ríkisendurskoðun (jan. 2006) gerði úttekt á því með hvaða hætti íslensk stjórnvöld ræktu skyldur sínar samkvæmt samningnum. Í niðurstöðunni var fólginn þungur áfellisdómur yfir stjórnvöldum þar sem undirbúningur fyrir aðild Íslands að samningnum hafi verið af skornum skammti, ákvæði samningsins hafi ekki ratað inn í íslenska löggjöf og sáralítið hafi verið gert til að fylgja ákvæðum hans eftir. Þá fékk umhverfisráðuneytið ákúrur fyrir að hafa ekki borið það við að skilgreina hugtök samningsins í löggjöf t.d. hugtök á borð við „sjálfbær nýting auðlinda“. Einnig segir í skýrslunni að talsvert vanti á að stjórnvöld hafi nægilega yfirsýn yfir með hvaða hætti beri að standa að vernd líffræðilegrar fjölbreytni og gagnrýnt að ekki skuli hafa verið komið á fót samráðsvettvangi um viðfangsefnið. Þetta var fyrir fjórum árum.
Einu og hálfu ári eftir að skýrsla Ríkisendurskoðunar var birt, samþykkti ríkisstjórnin stefnumörkun um framkvæmd samningsins (ágúst 2008) sem ætlað var að bæta úr þessu ófremdarástandi. Þar eru taldar upp 27 aðgerðir undir 10 markmiðum, sem nauðsynlegt sé að hrinda í framkvæmd. Síðan eru liðin eitt og hálft ár og fáum sögum fer af aðgerðunum tuttugu og sjö. Nú er hins vegar gengið í garð árið sem Sameinuðu þjóðirnar ákváðu að helga líffræðilegri fjölbreytni og fyrir réttum mánuði birtist fréttatilkynning á vef umhverfisráðuneytisins þar sem sagt er frá þessari ákvörðun Sameinuðu þjóðanna og að af því tilefni hafi verið settur á laggirnar starfshópur sem ætlað er „að ganga frá tíma- og áfangaskiptri áætlun“ á grundvelli stefnumörkunarinnar frá 2008 auk þess sem honum er ætlað að leggja til verkaskiptingu ráðuneyta í málaflokknum. Hér skal minnt á að liðin eru tæp 18 ár frá því að samningurinn var samþykktur og íslensk stjórnvöld undirgengust ákvæði hans.
Það fer ekki hjá því að menn undrist hversu lengi er hægt að þvæla jafn mikilvægt mál í stjórnkerfinu og væri kannski ekki í frásögur færandi ef þetta væri eina málið á sviði náttúruverndar og umhverfismála, sem þannig er ástatt um. En því er ekki að heilsa, enn er t.d. ekki búið að innleiða Árósasamninginn að fullu í íslenska löggjöf, grundvallarsamning sem varðar aðgang almennings að upplýsingum, þátttöku í ákvörðunum og réttláta málsmeðferð í málum er varða umhverfi og náttúru. Árósasamningurinn var undirritaður fyrir tólf árum eða 1998 og staðfestur af Íslands hálfu það sama ár. Einnig má nefna innleiðingu vatnsverndartilskipunar ESB frá 2000, sem er einhver mikilvægasta tilskipun ESB í umhverfisverndarmálum, en hana var ákveðið að innleiða í íslenskan rétt með sérstakri ákvörðun sameiginlegu EES nefndarinnar 2007. Nefnd sem falið var að semja frumvarp að nýjum vatnalögum skilaði af sér fullbúnu frumvarpi á fullveldisdaginn 1. desember 2009, en síðan hefur ekkert til þess spurst…
Á heimasíðu sem helguð er ári líffræðilegrar fjölbreytni má lesa þessi orð (í lauslegri þýðingu):
- Þú ert óaðskiljanlegur hluti náttúrunnar, örlög þín eru samofin líffræðilegri fjölbreytni, margbreytileika annarra dýra- og plöntutegunda, búsvæðum þeirra og umhverfi, um alla jörð.
- Þú reiðir þig á þessa fjölbreytni lífsins, hún sér þér fyrir lífsviðurværi. Samt fer fjölbreytni lífríkisins hratt hnignandi vegna athafna mannsins. Þetta gerir okkur snauðari og dregur úr hæfileikum vistkerfanna, sem við reiðum okkur á, til að verjast aðsteðjandi ógnum á borð við loftslagsbreytingar.
- Sameinuðu þjóðirnar lýstu árið 2010 alþjóðlegt ár líffræðilegrar fjölbreytni og fólk um allan heim leggur nú hönd á plóg svo viðhalda megi ómetanlegum auðæfum náttúrunnar og vinna gegn frekara tapi fjölbreytileika lífríkisins. Þetta skiptir máli fyrir velferð mannkyns í nútíð og framtíð. En það þarf meira til og núna er rétti tíminn til aðgerða.
- Alþjóðlegt ár líffræðilegrar fjölbreytni felur í sér einstakt tækifæri til að auka skilning á því mikilvæga hlutverki sem líffræðileg fjölbreytni gegnir í því að viðhalda lífi á Jörð.