Sjálfsákvörðunarsamtök Íslands
Hve lengi þurfum við að bíða eftir því að stjórnarflokkarnir standi við loforð sitt um stjórnlagaþing? Einn mikilvægasti þátturinn í endurreisn Íslands virðist hafa fennt í kaf. Eða er kannski réttara að segja að málið hafi verið kaffært?
Minnst fjögur frumvörp um stjórnlagaþing hafa verið lögð fram í lýðveldissögunni. Þrjú þeirra voru lögð fram eftir hrun. Framsóknarflokkurinn reið á vaðið með frumvarp sem gerði meðal annars ráð fyrir því að auk kjörinna fulltrúa á þinginu skildu hagsmunasamtök og stjórnmálasamtök velja 31 fulltrúa til setu í nefndum stjórnlagaþings. Þetta er náttúrulega of glórulaust til að ræða það frekar. Mánuði síðar kom frumvarp sem allir flokkar, að Sjálfstæðisflokki undanskildum, stóðu að. Þar fóru menn illa með gott tækifæri. Í stað einfalds frumvarps um stjórnlagaþing, þurfti endilega að troða inn í það ákvæði um náttúruauðlindir og þjóðaratkvæðagreiðslur. Ekki svo að skilja að mér sé uppsigað við slík ákvæði, síður en svo. Hins vegar var auðséð að með innkomu auðlindaákvæðis myndi málið sitja fast í þinginu til eilífðar og borin von að það fengist samþykkt fyrir kosningar.
Fljótlega eftir kosningar var lagt fram stjórnarfrumvarp um stjórnlagaþing. Hér var ekki um að ræða frumvarp til stjórnskipunarlaga, enda hefði verið óklókt af glænýrri ríkisstjórn að leggja strax til breytingar á stjórnarskrá, því fengist slík tillaga samþykkt hefði strax þurft að rjúfa þing og boða til kosninga. Um hefðbundið stjórnarfrumvarp var að ræða og í slíku frumvarpi er ekki hægt að mæla fyrir um stjórnarskrárbreytingar. Þess vegna er í frumvarpinu gert ráð fyrir ‚ráðgefandi‘ stjórnlagaþingi. Fyrstu umræðu um frumvarpið er lokið og nú liggur það og rykfellur í allsherjarnefnd. Þótt margir líti eflaust svo á að það eitt að frumvarpið hafi verið lagt fram sé af hinu góða, þá eru ýmis ákvæði í frumvarpinu stórvarasöm. Til dæmis má nefna 27. gr. sem segir:
Þegar stjórnlagaþing hefur samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga skal það sent Alþingi til meðferðar.
Ákvæðið þýðir í raun og veru að Alþingi geti gert það sem því sýnist við afrakstur stjórnlagaþings. Það geti með öðrum orðum kaffært málið eina ferðina enn. Lang eðlilegast væri að kveða á um að stjórnlagaþing sendi Alþingi frumvarp til samþykktar eða synjunar. Með þeim hætti þyrftu þingmenn að taka afstöðu í einni atkvæðagreiðslu um að samþykkja frumvarpið sem nýja stjórnarskrá eða synja því, og þiggja þá væntanlega reiði kjósenda að launum. Í kjölfar samþykkis meirihluta þingsins yrði þing rofið og boðað til kosninga til að ný stjórnarskrá gæti tekið gildi.
Bíðum ekki lengur
Yfirferð mín hér að framan er eingöngu ætluð til áréttingar um þann sannleik sem flestum er löngu ljós; Alþingi er fyrirmunað að leiða þetta mál til farsælla lykta. Og hvað gera bændur þá? Ég spurði hér í upphafi hve lengi við þyrftum að bíða eftir því að stjórnarflokkarnir standi við loforð sitt um stjórnlagaþing? Svarið er einfalt og furðu augljóst, Við þurfum ekkert að bíða eftir því að þeir standi við sín loforð. Það er ekki eftir neinu að bíða.
Semjum bara okkar stjórnarskrá sjálf og tilkynnum svo stjórnvöldum að hér hafi nýjar leikreglur tekið gildi.
Sjálfsákvörðunarréttur þjóðarinnar
Í fyrstu grein Alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi segir:
Allar þjóðir hafa sjálfsákvörðunarrétt. Vegna þess réttar ákveða þær frjálst stjórnmálalegar aðstæður sínar og framfylgja frjálst efnahagslegri, félagslegri og menningarlegri þróun sinni.
Það er engin tilviljun að þetta ákvæði situr í toppsæti tveggja helstu mannréttindasaminga heims. Sjálfsákvörðunarréttur þjóða er grundvöllur allra viðurkenndra mannréttinda og grundvöllur sjálfs lýðræðisins. Við höfum valdið kæra þjóð. Ég skora á þjóðina að bindast samtökum um sjálfsákvörðunarrétt sinn, og framkvæma það sem þingið er ófært um. Bindumst samtökum, efnum til stjórnlagaþings – semjum sjálf okkar eigin stjórnarskrá!
Þessa tillögu ætti ekki að túlka sem hótun til þingsins um að þjóðin taki völdin fari þingið ekki að gera eitthvað. Nei ég er ekki að hóta þinginu, ég er að biðla til þjóðarinnar, Ég treysti þjóðinni betur en þinginu í þessu máli og frá mínum bæjardyrum séð, er þinginu hreinlega ekki boðið. Við gerum þetta bara sjálf, setjum afraksturinn í þjóðaratkvæðagreiðslu og svo segjum við bara við þingið: take it or leave us!
Aðalheiður Ámundadóttir