Hrollur í Draumalandi
Skyldumynd sem stjórnmálamenn þurfa að sjá
„Það er enginn samur eftir að hafa séð þessa mynd, að minnsta kosti ef hann hefur einhverjar tilfinningar, segir Ólafur Sigurjónsson,“ byggingameistari í Forsæti í Flóa, um Draumalandið, mynd byggða á bók Andra Snæs Magnasonar, sem var frumsýnd í gær, en forsýnd fyrir fullu húsi boðsgesta á þriðjudagskvöld.
Margir taka undir þessi orð Ólafs, og það er óhætt að segja að forsýning Draumalandsins á þriðjudag var mögnuð. Náttúruverndarfólk var fjölmennt í salnum, en þar voru líka gestir fyrirfram ákveðnir í að Draumalandið væri einhliða áróðursmynd sem ekki þyrfti að taka mark á.
En raunveruleikinn er magnaðasta hrollvekjan. Rómantísk myndskeið og þeir hlutar Draumalandsins sem sýna eyðilegginguna, fórnirnar og örvæntingu þeirra sem börðust fyrir landinu og lífinu voru vissulega áhrifamikil, þótt þau væru flestum kunn.
Endurflutningur frétta og yfirlýsinga stjórnmálanna var hinsvegar skelfilegastur. Fólk stundi í salnum og greip fyrir höfuð sér. Þetta var enn verra en mann minnti. Kór á Austurlandi að syngja „Ég vil elska mitt land fyrir forstjóra Alcoa.“ Stoltur fyrrverandi sveitarstjóri kominn í vinnu hjá álrisanum, grunlaus um raunverulegt hlutverk sitt. Vel heppnuð niðurstaða eftir uppskriftinni. „Að plata og kaupa einfeldninga.“
Allra verstir voru svo ráðherrar síðustu ríkisstjórna, endursýning á afrekum þeirra er með þvílíkum endemum, að það hlýtur að verða þungbært fyrir þá að láta sjá sig á almannafæri. Undir þennan halelújakór tóku svo toppfígúrur fjölmiðlanna, svo skelfilegt var á að horfa.
Þótt vissulega sé veruleikinn ýktur og einfaldaður og þeim sem höfðu efasemdir um ósköpin ekki gerð skil, er það sanna í myndinni óþægilegast. Því svona fór þetta, svona voru ríkjandi viðhorf, svona var trúin á áliðnaðinn blind hjá ráðandi öflum. Og það er hún enn, hjá þeim sem þá réðu ríkjum. Draumalandið ætti að vera skyldunámskeið fyrir stjórnmálamenn á öllum stigum. Bæði bókin og myndin. „ En ég óttast að þeir sem helst þurfa að sjá þessa mynd, sleppi því. Það er slæmt, því ekki þurfa heilbrigðir læknis við heldur þeir sem sjúkir eru, “ segir Ólafur Sigurjónsson. „Ekki vildu þeir lesa bókina.“
Kona úr hópi forsýningargesta, sagðist að stundum hefði sig langað til að gráta og oft hefði hún skammast sín, meðan á sýningu myndarinnar stóð. „Ég vissi ekki að það væru ennþá til menn með þau viðhorf til landsins sem þarna komu fram.“ Hún segir tímann hafa farið ótrúlega illa með þá sem stóðu að þessum framkvæmdum. „Ef þessi mynd hefði komið í sýningu fyrir einu ári, hefðu áhrifin verið öðruvísi og ekki eins sterk. Aumingja fólkið sem kom þarna fram.“
En það hjálpar lítið að vorkenna fólki sem enn gengur álveginn. Þeim er sanarlega meiri vorkunn sem áfram verða fyrir barðinu á þessari útrýmingarstefnu. Draumalandið er neyðarkall til þeirra sem ennþá hafa ekki látið af trúnni á eilífa hamingju og velsæld í stóriðjuboðinu, þrátt fyrir allt. Vonandi vekur myndin fólk sem trúir því að Helguvík og Bakki séu næstu bjargráð Íslendinga. Vonandi eigum við aldrei oftar eftir að sjá „Ég vil elska mitt land,“ sungið við sömu aðstæður og gert var fyrir austan.
„Ég tók mér frí og fór austur þegar fyllt var í Hálslón, ég sá sjálfur lyngið hverfa og gæsina basla. Maður gleymir aldrei þessari sjón. Að keyra í þessari gróðurvin inneftir öllu og vita að þeetta er að fara á kaf. Ég var búin að fljúga þetta líka. Það situr í manni. Þetta er algjör upplifun og maður vorkennir fólki að lifa með þetta til æviloka, allt þetta lið, að þetta verður þeirra minnisvarði um aldur og ævi. Það er ömurleg tilhugsun. “ segir Ólafur Sigurjónsson.