Endurfæðing Nýhil ...
... eða endalok?
Hið anarkíska forlag Nýhil. Þessi sakleysislegu orð Jakobs Bjarnar Grétarssonar í viðtali hans í Fréttablaðinu við Steinar Braga hafa hrist töluvert upp í hinu anarkíska forlagi, sem þó skilgreindi sig ekki endilega sem slíkt fyrr en eftir birtingu viðtalsins, en það var nokkrum Nýhilingum tilefni til þess að skrifa manifestó forlagsins undir þessum formerkjum.
Þar er nafn hópsins kvengert og meðal annars afsakað hversu illa Nýhil kom fram við konur og lofað að semja aldrei framar við Landsbankann (en uppgjör við bankann hafði þó vissulega farið fram innan forlagsins löngu áður). Þetta manifestó – sem má lesa í heild sinni hérna – olli töluverðum deilum innan hópsins og hafa stofnendur hópsins, Eiríkur Örn Norðdahl og Haukur Már Helgason, og tveir höfundar til viðbótar, þeir Valur Brynjar Antonsson og Óttar Martin Norðfjörð, nú sagt skilið við hópinn, en þó varla formlega enda Nýhil ekki með neina eiginlega félagaskrá.
Orðin sem sundruðu
Eiríkur Örn, Valur og Óttar voru ósáttir við manifestóið nýgerða og töldu sér ekki fært að skrifa undir það. Bæði þótti þeim ómaklegar átölur um rýran hlut kvenna og eins gerðu margir athugasemd við eftirfarandi klausu: „Þó Nýhil vinni mest með útgáfu og vinnslu á orðum, er Nýhil ekki mjög hrifin af orðum - orð sundra en gjörðir sameina. Nýhil fagnar andófi í verki frekar en í orðum.“ Þetta þótti benda til þess að forlagið væri orðið líkara stjórnmálaflokki en bókaforlagi í háttum.
Valur segir breytingarnar þó ekki endilega neikvæðar; „Maóísk byltingarfagurfræði: Maður á alltaf annað slagið að segja sig úr stjórnum. Fleiri mættu taka sér hana til fyrirmyndar. Nú kemur nýtt fólk í Nýhil, endurnýjun.“ Sú endurnýjun hafði raunar farið fram að miklu leyti áður, daglegur rekstur forlagsins og lunginn af starfseminni hafði um undanfarið verið meira og meira í höndunum á yngri hóp Nýhilista en áður og hugsanlegt að hræringarnar núna séu bara eðlileg kynslóðaskipti í forlagi sem hefur oftast verið kennt við ungskáld og mun væntanlega verða það áfram. Eða eins og Jón Örn Loðmfjörð, einn af Ný-Nýhilistunum orðar það; „Ég fór ekki í Nýhil til að eiga þægilega daga og fagna því einfaldlega að menn séu með kjaft. Vonandi verður Nýhil aldrei snobbað kurteisisbandalag heldur einmitt ávallt spólandi-gratt og reitt.“
„Við verðum alltaf að gera ljóðlist“
Haukur Már Helgason hætti þó ekki vegna ósættis og er raunar meðal þeirra sem skrifa undir manifestóið. „Fyrst að svara eins og Bítlarnir: Við verðum alltaf að gera ljóðlist og alltaf í sambandi og hver veit nema við spilum svo aftur saman e
inn daginn … en 7-8 ár eru nóg af hverju sem er,“ svarar Haukur Már um tímamótin og bætir við: „Allt í einu blasti þetta bara við. Ný kynslóð er komin inn, og hún sendi frá sér manifestó. Nýhil er reyndar að fara að gefa út bók eftir mig með vorinu, og samkvæmt manifestóinu mega allir gera það sem þeir vilja í nafni Nýhil, svo það er hægar sagt en gert að hætta, klárt og kött.“
„Ætli það verði ekki freistandi að líta svo á að Nýhil hafi haft hlutverki að gegna fyrir fyrstu kynslóðina á meðan Bush var við völd, og eðlilegt að nú verði kynslóðaskipti með forsetaskiptum í Bandaríkjunum. Hér um bil samdægurs. Fyrir utan að heimurinn er hruninn hér á Íslandi. Nú munu tækar setningar hversdagsmálsins gjörbreytast – hafa raunar þegar gjörbreyst, og þá færist hlutverk ljóðlistarinnar til, þeirrar ljóðlistar í það minnsta sem leggur sig eftir að segja það sem er brýnt en kemst ekki í samræðu, kemst ekki inn í daginn eftir hefðbundnum leiðum, á sér jafnvel ekki orð.“
Skuggaráðuneytið Nýhil
En hvert hefur hlutverk Nýhil verið í gegnum tíðina? „Ég held það gæti orðið freistandi að sjá Nýhil sem ljóðrænt viðbragð við stríðsstjórninni og einkavæðingarferlinu. Ég meina ekki hvert og eitt ljóð hvers og eins skálds, heldur þessi samtakamáttur og samtakaþörf. Rétt eins og krúttin. Og reyndar gildir þetta um mikið af ljóðlistinni líka. Nýhil, þetta Nýhil þarna, snerist svo mikið um samtímaljóðlist, ekki bara í þeim skilningi að vera skrifuð í samtímanum heldur að takast á við samtímann. Þessi ljóðlist er skuggaráðuneyti. Heimspekirómantíker eins og mér finnst freistandi að segja að nú sé samtíminn liðinn … við skulum allavega vona það,“ segir Haukur Már sem segist kveðja alsáttur.
„Landslagið sem býður upp á svona myndun, eins og stofnun hljómsveitar, er eiginlega bara til á milli tvítugs og þrítugs – þegar heil kynslóð er enn óstaðfest, óstaðsett, fólk á stangli sem veit ekki enn hvert leið þess liggur. Þá getur svona hópur orðið segull. Og segull verður mótor. En átta árum síðar hefur kynslóðin krystalliserast – og þó nú séu leysingar í íslensku samfélagi er alveg ótrúlega seigt í þeim venslum „réttrar breytni" sem fólk hreiðrar um sig í. Flestir hafa til dæmis enn mætt órofa í vinnuna, hversu tvísýnt sem varð um verðmæti krónunnar. Kannski einhver úr okkar hópi verði afi í nýrri ungskáldahreyfingu eftir einhverja áratugi. En í bili höfum við öll, held ég, meira en nóg að fást við: höfundarverk sem bíða. Beinlínis bíða, tromma fingrunum, eftir að samtímanum lauk og tíminn byrjaði aftur að líða.“ En auðvitað er eftirsjá. „ ... en þegar þú leggur fyrir mig þessar spurningar þá finn ég líka tregann, maður. Nýhil er yndisleg. En svo verður maður að fara.“
Skrifa athugasemd