Íslendingur við hirð Nató í Bagdad
Bókarýni 3 / 5
Hvernig ég hertók höll Saddams
Höfundur: Börkur Gunnarsson
Útgáfa: Sögur
Maður getur tekið Íslendinginn frá Íslandi. En Ísland er samt með honum hvert sem hann fer, jafnvel alla leið inn í höll Saddams í Bagdad.
Börkur Gunnarsson er mikill heimsborgari, hefur búið í Berlín og gert bíómyndir á tékknesku í Prag. Samt er hann afar, afar íslenskur. Eins og flestra Íslendinga er siður byrjar hann á því að endurskíra allt í kringum sig hvert sem hann fer. Græna svæðið í Bagdad verður þannig að Grænuborg í hans huga, rétt eins og leikskólinn.
Og sú samlíking á reyndar merkilega vel við. Fæstir Íslendingar hafa nokkurn tímann kynnst her, og berum við því oft óttablandna virðingu fyrir slíkum stofnunum, eins og Bandaríkjamenn fyrir evrópskum kóngaættum. En í raun er helsta vandamál fjölþjóðaliðsins í Írak ekki tengt hryðjuverkamönnum, heldur bákni NATO í aðgerð og átökum sem enginn vill í raun vera í. Niðurstaða Barkar er því á endanum sú að best sé að gera ekki neitt, þannig séu yfirmennirnir ánægðastir og enginn þarf að bera ábyrgð á neinum mistökum. Hvort þetta eigi við um stofnanir eins og Fjármálaeftirlit Íslands, sem nú er einnig statt á átakasvæði, skal ósagt látið.
Innsýn Barkar, sem eina hermanns Íslands í Írak, er því afar verðmæt. Þarna fær maður tækifæri til að kynnast þessum heim að innan sem maður annars heyrir aðeins um utanfrá séð. Að lestri bókarinnar loknum hefur maður að einhverju leyti betri innsýn í störf fjölþjóðaliðsins í Írak, eða skort á þeim, og skilur kannski örlítið betur hvers vegna það er svona erfitt að byggja upp brotið land.
Sjónarhóll Barkar er þó einungis bundin við eigin störf þar. Hann gerir enga tilraun til þess að reyna að útskýra ástandið þarna neitt meira en það, enda kannski ekki á nokkurn mann leggjandi. Maður skilur hann vel þegar hann kemur aftur heim og pirrar sig yfir íslenskum menningarvitum sem virðast vita allt betur um heimsmálin en þeir sem hafa verið í hringiðu þeirra. Þetta er nánast eins og póstmódernísk útgáfa af Deer Hunter, þar sem íslenski hermaðurinn kemur heim en hefur misst samband við „venjulega fólkið.“ Það er þó ekki endilega þar með sagt að almannatengslamaður NATO höndli allan sannleikann heldur, en það er gott að fá hann líka.
Ástæður Barkar til að halda í stríð eru þó ekki þær að hann hyggist bjarga heiminum. Eins og flestir Íslendingar hefur hann steypt sér rækilega í skuldir, þó ekki til þess að kaupa sér jeppa heldur til þess að fjármagna eigin kvikmyndagerð. Á einhvern hátt segir hún því óbeinum orðum jafn mikið um þann raunveruleika sem að íslenskir listamenn þurfa að búa við, sem og hermenn í Írak.
Börkur segir mjög skemmtilega frá. Deilur hans við norskan yfirmann eru skemmtilegar og vel lýst, og það eru gullfalleg atriði eins og þegar hermaðurinn nuddar hjálm sinn og ímyndar sér að það sé kvenmannsbrjóst. Stundum gengur hann þó helst til langt í samlíkingunum. Sagan nýtur sín alveg án þeirra, og það hefði mátt stytta suma „Þetta er eins og ef á Íslandi...“ kafla.
Burðarás bókarinnar er síðan samband sögumanns við Elsu og dætur hennar tvær. Þetta er merkilega hjartnæmt, og á stundum fyndið, eins og þegar hann reynir að úskýra fyrir Araba íslenskt samfélag þar sem enginn er giftur og allir ala upp annarra manna börn.
Á hinn bóginn finnst manni nánast eins og maður sé svikinn þegar maður fær ekki að vita hvernig sambandið endar í raun. Rétt eins og með stríðið sjálft finnst manni næstum eins og gengið sé frá hálfkláruðu verki, maður vill vita hvernig fer.
Eftir dvölina í Írak fer Börkur til Afganistan. Maður getur ekki annað en vonað að sögunni sé haldið áfram og önnur bók komi út úr því. Því þótt að Írakskaflanum sé ef til vill að ljúka, er líklegt að sagan um Afganistan sé rétt í þann mund að hefjast.
Valur Gunnarsson
Skrifa athugasemd