Bækur notaðar til að berja á dönskum múslimum?
Bókmenntakanónan er hugtak sem notað er yfir þær bækur sem teljast lykilverk bókmenntasögunnar. Þessi kanóna er þó oftast afar umdeild og oft verða konur og ýmir minnihlutahópar út undan, auk þess sem kanónan er oft gamaldags úr hófi fram. Kanónurnar eru mismunandi á milli landa en í þeim flestum er hugtakið þó loðið, oftast eru þær byggðar á tilfinningu fyrir því hverju yfirvaldið, almenningur og menningarpáfar hampa mest – og eins er mjög umdeilanlegt hver þessara hópa ræður þar mestu. Þannig verður kanónan seint endanlegur listi – nema maður búi í Danmörku. Þar ákváðu stjórnvöld að búa til sérstaka formlega bókmenntakanónu – en er það eitthvað sem er öðrum bókmenntaþjóðum til eftirbreytni
„Aðferðin sem er notuð í Danmörku finnst mér algerlega út í hött. Þar kemur þetta algjörlega ofan frá, ráðherra skipar nefnd sem býr til endanlegan lista – fyrst bókmenntakanónuna 2006 og síðan það sem heitir kultur-kanon, þar sem er búið að búa til lista í 12 listgreinum. Svona val ofan frá, endanlegir listar, eru ekki til eftirbreytni,“ segir Jón Yngvi Jóhannsson bókmenntafræðingur, sem hefur m.a. kennst námskeið í Norðurlandafræðum þar sem töluvert er fjallað um bókmenntakanónuna á Norðurlöndum.
„Mér hefur reyndar sýnst að hérna á Íslandi sé þetta að fara í hina áttina. Mér sýnist til dæmis að menntaskólarnir hafi meira frelsi til að velja lesefni en þeir höfðu áður.“ En þótt hún sé ekki formleg þá er kanónan í raun náttúrulögmál. „Svona kanónur eru alltaf að verða til, maður kemst ekkert hjá því. Það eru skrifaðar bókmenntasögur, það eru búnir til leslistar fyrir skóla, það eru búnar til kennslubækur. Allt þetta verður til þess að það verður til einhver kanóna í hvaða landi sem er og það er svo það sem menn geta tekist á um og gagnrýnt og rannsakað. En að búa til einn endanlegan lista með stimpli stjórnvalda, hann gerir ekkert annað en að stimpla og útiloka,“ segir Jón Yngvi sem var hissa þegar Danir tóku upp á þessu. „Mig hafði aldrei dreymt um það að stjórnvöld í lýðræðisríki færi að steypa þetta fast. Ég hef aldrei áður heyrt um neina sem taka þetta hugtak, hugtak sem oftast er notað til gagnrýni og gera það að samfélagslegri stofnun á forræði ríkisins.“
Þessi aðgerð dönsku stjórnarinnar skapaði vissulega umræðu og umtal um bókmenntir. „En þegar menn fóru að skoða þetta var umræðan miklu meiri um konseptið sjálft en miklu minna um verkin, þannig að það skilaði sér í raun ekki,“ segir Jón Yngvi.
Þjóðleg bókmenntasaga notuð sem tæki til að berja á íslam
„Það er mjög fróðlegt að lesa skýrslu dönsku nefndarinnar, því að þessu er stefnt mikið inní skólana og markmiðið er að snúa aftur til þjóðlegrar og krónólógískar bókmenntasögu. Þótt ég sé mjög hrifinn af krónólógíu sjálfur þá er ég ekki hrifinn af því hvernig hún er þarna tengd við hið þjóðlega,“ segir Jón Yngvi.
Hið þjóðlega eru vitaskuld ekki innflytjendur, sem fá ekki sess í bókmenntakanónunni dönsku. „Það er leyst með því að láta Klaus Rifbjerg [fæddur 1931] vera yngstan, þá þarftu ekki að taka afstöðu til minnihlutahópa.“
Og ýmsar raddir herma að kanónan sé einmitt fyrst og fremst verkfæri til þess að nota gegn innflytjendum í Danmörku. „Á semínari hjá okkar um daginn var Egon Klausen, gamall blaðamaður, skemmtilegur kall sem hefur skrifað bók gegn þessu sem heitir Den skadelige kanon. Hann nefndi að einhver danskur pólitíkus á hægri vængnum hefði misst út úr sér, þegar hann var kominn inná lokað flokksþing, að kanónan væri gott tæki til að berjast gegn íslam. Auðvitað grunar menn að það sé ásetningur borgaralegu pólitíkusana í Danmörku, en þeir myndu náttúrulega aldrei viðurkenna það.“
Ásgeir H Ingólfsson
Skrifa athugasemd