Þýdd skáldverk vinsælli en íslensk?
Í íslenskri bókmenntaumræðu er áherslan nær eingöngu á bækur sem frumsamdar eru á íslensku og því hlýtur að koma talsvert á óvart að síðasta árið hafa 72,7 prósent Íslendinga lesið erlend skáldverk í þýðingu en aðeins 70,9 prósent landsmanna hafi lesið íslensk skáldverk á sama tímabili. Þessar upplýsingar eru meðal þess fáa sem kemur á óvart í Íslenskri menningarvog, en svo kallast könnun á menningarneyslu sem Félagsvísindastofnun HÍ vann fyrir menntamálaráðuneytið.
En þessar tölur eru raunar gott dæmi um einn af mörgum göllum könnunarinnar. Það kemur hvergi fram hversu mikill lestur er á bak við þessar tölur, ein-tvær metsölubækur (Stieg Larson eða Twilight-serían til dæmis) gætu þess vegna útskýrt vinsældir þýddu bókanna, kannski eru tíu innlendar bækur á móti einni innlendri hjá 70 % þjóðarinnar. Það þarf ekki að vera, en könnunin gefur okkur engar vísbendingar um það, af eða á.
Annar helsti galli könnunarinnar er einmitt þessi; hér er fyrst og fremst verið að mæla hversu stór hluti þjóðarinnar eru virkir menningarneytendur, jafnvel þótt virkni þeirra sé vart mælanleg (þeir sem fara einu sinni í bíó eða leikhús á ári teljast seint sérstaklega virkir neytendur) og minna fjallað um hver menningarneyslan er í raun hjá þeim hópi sem sækir viðburðina. Hér vantar meðaltalstölur, sem segja manni miklu meiri sögu en upptalning á prósentutölum um hversu margir fóru einu sinni, hversu margir fóru tvisvar, hversu margir fóru 3-4 sinnum eða hversu margir fóru fimm sinnum eða oftar (eða tíu sinnum eða oftar í tilfelli bíóaðsóknar) – þetta eru tölur sem segja manni sáralítið, nema að þær tryggja háa heildarsummu – heildarsummu þeirra sem eru ekki algjörlega óvirkir.
Annar helsti galli könnunarinnar er hversu gamaldags hún er, hér gæti allt eins verið að mæla menningarneyslu um miðja tuttugustu öld og í upphafi þeirrar tuttugustu og fyrstu. Hvergi er minnst á hversu mikið fólk horfir á dvd-myndir, hlustar á geisladiska eða iPoda eða hleður niður tónlist og bíómyndum. Raunar er bóklestur eina listgreinin þar sem neysla í heimahúsum er könnuð, þannig snýst þessi könnun í raun ekki í raun um menningarneyslu heldur um aðsókn á menningarviðburði – og þá fyrst og fremst hverjir eru þar virkir.
Svo lengi sem þessi könnun verður aðeins notuð sem skrautfjöður í hatt svonefndrar menningarþjóðar þá er hún vonandi sæmilega meinlaus (þótt oflof okkar um íslensku þjóðina hafi vissulega komið okkur í koll undanfarin misseri) en ef horft verður til hennar þegar kemur að því að byggja upp nothæfa menningarstefnu þá er hætt við að sú menningarstefna verði jafn gagnslaus og þessi skýrsla.
Ásgeir H Ingólfsson
Skrifa athugasemd